Zdobądź dyplo PIP Wypłyń na spokojne wody!

Lista kontrolna z komentarzem

tekst źródłowy przedstawiony w formie logicznie uporządkowanych bloków tematycznych z dziedziny bezpieczeństwa pracy (prawa pracy i bhp).

Test

Pytania przygotowane zostały w oparciu o wiadomości zawarte w opracowaniu.

Pakiet Edukacyjny

tekst czytany przez lektora, zbiór slajdów
Karta zgłoszenia
do programu

ZEBRANIE PEŁNYCH INFORMACJI I IDENTYFIKACJA ZAGROŻEŃ CZYNNIKÓW SZKODLIWYCH

Etap identyfikacji zagrożeń jest najważniejszy w całym procesie. Od zidentyfikowania wszystkich zagrożeń zawodowych zależy podjęcie koniecznych i skutecznych działań profilaktycznych. Podczas tego etapu należy odpowiedzieć na pytania:

CO zagraża?
KTO jest narażony?

Prawidłową odpowiedź na pytania: CO zagraża i KTO jest narażony, można uzyskać tylko w wyniku zebrania wiarygodnych informacji, które muszą być przede wszystkim pełne i aktualne.

Do metod pozyskiwania informacji o zagrożeniach zaliczyć można np.:

  • obserwację zadań wykonywanych na stanowisku pracy i poza nim, w tym sposobów wykonywania pracy, wykorzystywanych maszyn i urządzeń, organizacji tych zadań - stwierdzenia, czy zapewniają właściwe warunki pracy,
  • obserwację środowiska pracy, np. obecność pracowników innych firm, którzy mogą wpływać na bezpieczeństwo; warunki atmosferyczne,
  • wywiady z pracownikami,
  • analizę dokumentacji - DTR, danych technicznych o stosowanych na stanowisku maszynach i urządzeniach (w celu porównania z tym, co faktycznie na stanowisku pracy występuje), instrukcji stanowiskowych, wyników badań i pomiarów czynników szkodliwych (np. pyły, hałas), a także uciążliwych (np. oświetlenie, wydatek energetyczny), kart charakterystyki substancji chemicznych, dokumentacji dotyczącej wypadków przy pracy, chorób zawodowych,
  • informacje o powodach przestojów,
  • informacje o powtarzających się błędach pracowników.

Zagrożeń należy poszukiwać przy wszystkich pracach, które wykonuje pracownik!

Na tym etapie należy wspomnieć również o kwalifikacjach osób przeprowadzających ocenę ryzyka zawodowego oraz udziale przedstawicieli załogi w tym procesie. Niezwykle ważne jest, by osoby przeprowadzające ocenę wiedziały, co mają zrobić i przy wykorzystaniu jakich metod, a także jakiemu celowi ma to służyć. Osobami, które wiedzą dużo o przebiegu procesu pracy i sposobach jej wykonywania są sami pracownicy. Dlatego też mogą oni stanowić bardzo cenne źródło informacji, z którego warto korzystać.

Poszukując zagrożeń, osoby prowadzące ocenę, często mylnie utożsamiają „wydarzenie" z „zagrożeniem". Np. jako zagrożenie wskazuje się „pochwycenie ubrania lub części ciała pracownika". Prawidłowo wskazane zagrożenie to np. „nieosłonięte, wirujące części maszyn", które mogą doprowadzić do wydarzenia, jakim jest pochwycenie. Podobnie zdarza się z potraktowaniem skutku niepożądanego wydarzenia jako zagrożenia.

Przykład: określenie zagrożenia jako - amputacja palca, podczas gdy jest to skutek wydarzenia spowodowany zadziałaniem nieosłoniętej części maszyny.
ZAGROŻENIE to stan środowiska pracy mogący spowodować wypadek lub chorobę!
STANOWISKO PRACY to przestrzeń pracy, wraz z wyposażeniem w środki i przedmioty pracy, w której pracownik lub zespół pracowników wykonuje pracę

Lp.

Zagrożenie

Przykłady źródeł występowania (generowania) zagrożenia

1.

Czynniki chemiczne (w tym także pyły)

Produkcja gumy; prace z wykorzystaniem kwasów, zasad i rozpuszczalników; przemysł spożywczy (np. młyny); prace galwanizerskie (np. występowanie związków chromu na +6 stopniu utlenienia); substancje, preparaty, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym wskazane - obróbka drewna, obróbka kamienia.

2.



Hałas:

infradźwiękowy -niskoczęstotliwościowy

Maszyny przepływowe niskoobrotowe (sprężarki, wentylatory, silniki); urządzenia energetyczne (młyny, kotły, kominy); piece hutnicze; odlewnicze (formierki); związane z siecią informatyczną

słyszalny

Maszyny, urządzenia lub procesy technologiczne głównie w przemyśle górniczym, produkcji tkanin, metali, mebli, przetwórstwie drewna, oraz budownictwie.

ultradźwiękowy

Płuczki (myjki) ultradźwiękowe i drążarki ultradźwiękowe (np. zakłady zegarmistrzowskie, jubilerskie, optyczne); zgrzewarki ultradźwiękowe (np. zakłady produkcji wyrobów z tworzyw sztucznych); ręczne lutownice; wanny do cynowania elementów.

3.

Drgania mechaniczne

Źródłami drgań są eksploatowane maszyny lub urządzenia; źródłami ich przenoszenia (o działaniu ogólnym na organizm człowieka) są np.: wszelkiego typu podłoże (podłoga, podest, pomost); siedziska i podłogi środków transportu oraz maszyn (np. bu­dowlanych, rolniczych); Źródłami drgań (o działaniu miejscowym przez kończyny górne) są np.: narzędzia ręczne pneumatyczne, hydrauliczne,

spalinowe, elektryczne (młoty pneumatyczne, ubijaki mas formierskich, wiertarki, szlifierki, pilarki łańcuchowe).

4.

Oświetlenie elektryczne

Wszelkie źródła światła elektrycznego na stanowisku pracy (ocena natężenia oświetlenia, jego równomierności, występowania zjawiska olśnienia, migotania, efektu stroboskopowego, wskaźnika oddawania barw).

5.

Promieniowanie niejonizujące

Promieniowanie podczerwone

Piece topielne, grzewcze, hartownicze, ce­ramiczne i szklarskie; roztopiony metal lub szkło; lampowe promienniki podczerwieni stosowane w przemyśle włókienniczym do suszenia przędzy, a w hodowli zwierząt do ich ogrzewania

widzialne

Spawanie; lampy do naświetlania warstw światłoczułych (ocena z perspektywy szkodliwości promieniowania widzialnego dla oczu: zagrożenie fotochemiczne i termicz­ne siatkówki oka).

6.

Promieniowanie niejonizujące cd.

Nadfioletowe

łuki spawalnicze (elektryczne i plazmowe), urządzenia do sterylizacji; słońce.

Pole elektroma­gnetyczne

Linie przesyłowo-rozdzielcze wysokiego na­pięcia; transformatory; elektryczna instalacja zasilająca; tomografy rezonansu magne­tycznego; piece łukowe i indukcyjne; spawarki łukowe; nagrzewnice indukcyjne; anteny nadawcze radiowe i telewizyjne; stacje radiolokacyjne; zespoły napędowe i instalacja zasilająca pojazdy szynowe; urządzenia komputerowe; kuchnie mikrofalowe.

7.

Promieniowanie jonizujące

rentgenowskie alfa, beta, gamma

Aparaty rentgenowskie; defektoskopy (lub aparaty gamma graficzne) stosowane w radiografii przemysłowej do kontroli np. elementów spawanych; pierwiastki promieniotwórcze lub radioak­tywne, a także ich związki chemiczne (np. rad); urządzenia radiacyjne są stosowane w przemyśle spożywczym do konserwacji żywności, a w farmaceutycznym do sterylizacji narzędzi lekarskich, strzykawek i mate­riałów opatrunkowych

8.

Obciążenie termiczne: stres gorący

Piece topielne, grzewcze, hartownicze, ceramiczne i szklarskie; roztopiony metal lub szkło.

stres zimny

Przemysł spożywczy: przetwórnia ryb, ma­sarnie (pomieszczenia chłodni, zamrażalnie).

NARZĘDZIA POMOCNICZE PRZY IDENTYFIKACJI ZAGROŻEŃ

Do identyfikacji zagrożeń służy lista kontrolna. Stworzono listy kontrolne dostosowane do różnych procesów technologicznych i warunków produkcyjnych.
Innym przykładem narzędzia wspomagającego identyfikację zagrożeń jest analiza bezpieczeństwa pracy, polegająca na:

  • określeniu celów wykonywanych zadań przez pracownika,
  • ustaleniu listy wykonywanych czynności,
  • określeniu zagrożeń związanych z wykonywaniem każdej czynności (jakiego rodzaju wypadki mogą zaistnieć, jaki występuje rodzaj wysiłku i jakie jest jego natężenie, czy czynności można wykonać w inny sposób niż określony w instrukcji, czy występują czynniki szkodliwe, niebezpieczne i uciążliwe, czy występują problemy ergonomiczne).

Narzędzia pomocnicze do identyfikacji zagrożeń mogą być opracowane samodzielnie w przedsiębiorstwie. Ich istotą jest uwzględnienie wszystkich obszarów, w ramach których należy poszukiwać zagrożeń.

Do opracowania powyższych narzędzi, które mogą mieć zastosowanie w przedsiębiorstwie można wykorzystać przepisy prawne, zasady bhp dotyczące np. organizacji stanowisk pracy, maszyn, normy, a także inne dane pochodzące np. z analizy literatury technicznej.

Należy pamiętać, żeby nie poświęcać zbyt wieIe uwagi i czasu zagrożeniom, które w sposób oczywisty nie wywołują żadnych szkodliwych następstw, jednocześnie niezbędna jest świadomość przyczyn ich wyeliminowania z dalszych etapów oceny. Jeśli bowiem nieznane są skutki, jakie może wywołać dany czynnik, należy dokonać jego analizy wykorzystując bardziej szczegółowe metody. Przykładem tego problemu jest ocena ergonomicznych czynników ryzyka, których skutki oddziaływania są często oddalone w czasie. Podobnie może być z listą kontrolną, która wskaże obszary, gdzie może okazać się konieczne zastosowanie „wrażliwszych" metod analizy.

WYMAGANIA PRAWNE DOTYCZĄCE IDENTYFIKACJI OKREŚLONYCH CZYNNIKÓW ORAZ OCENY ICH ODDZIAŁYWANIA

Określona grupa czynników została ujęta w przepisach prawnych bardziej szczegółowo, jeśli idzie o ich identyfikację i ocenę ryzyka zawodowego z nimi związanego. Do grupy tej należą:

  • czynniki chemiczne,
  • hałas i drgania mechaniczne,
  • czynniki biologiczne,
  • ręczne prace transportowe.

Wymagania dotyczące czynników chemicznych zawarto w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 30 grudnia 2004 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych.

Oczywiście należy na początku dokonać rozeznania, jakie czynniki są stosowane w zakładzie pracy. Służyć temu może przygotowanie listy wszystkich chemicznych substancji i preparatów występujących na stanowiskach pracy oraz stanowiskach sąsiadujących. Następnie, korzystając z różnorodnych źródeł informacji, konieczne jest zidentyfikowanie:

  • niebezpiecznych właściwości czynników chemicznych,
  • otrzymanych od dostawcy informacji dotyczących zagrożeń związanych z występowaniem czynnika chemicznego (np. z karty charakterystyki), scenariuszy narażenia,
  • rodzaju, poziomu i czasu trwania narażenia,
  • wartości najwyższych dopuszczalnych stężeń w środowisku pracy - co jest możliwe dla czynników, dla których je ustalono,
  • wartości dopuszczalnych stężeń w materiale biologicznym - grupa czynników dla których zostały ustalone jest bardzo mała, obejmuje np. ołów, styren
  • efektów działań zapobiegawczych,
  • wyników oceny stanu zdrowia pracowników - jeśli została przeprowadzona,
  • warunków pracy przy użytkowaniu czynników chemicznych, z uwzględnieniem ilości tych czynników.

Przy ocenie ryzyka należy wziąć również pod uwagę występowanie więcej niż jednego czynnika (ze względu na ewentualne możliwości ich interakcji). Dodatkowo, bardziej niebezpieczne, ze względu na wzrost narażenia, mogą być np. remonty i naprawy urządzeń. Takie sytuacje należy również rozważyć.

Dla hałasu i drgań mechanicznych wymagania określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 5 sierpnia 2005 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy pracach związanych z narażeniem na hałas lub drgania mechaniczne, obejmując m.in.:

  1. poziom i rodzaj narażenia, włącznie z narażeniem na hałas impulsowy lub drgania mechaniczne przerywane i powtarzające się wstrząsy;
  2. czas trwania narażenia, w tym czasu pracy w godzinach nadliczbowych, oraz obowiązujące u pracodawcy systemy i rozkłady czasu pracy;
  3. wartości NDN (dla hałasu - 85 dB) oraz wartości progów działania dla hałasu (80 dB) lub drgań mechanicznych;
  4. skutki dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników,
  5. skutki dla zdrowia i bezpieczeństwa pracowników wynikające z interakcji pomiędzy hałasem i drganiami mechanicznymi;
  6. informacje dotyczące poziomu emisji hałasu lub drgań mechanicznych, dostarczane przez producenta środków pracy;
  7. informacje uzyskane w wyniku profilaktycznych badań lekarskich pracowników;
  8. skutki dla zdrowia i bezpieczeństwa pracownika, wynikające z interakcji pomiędzy hałasem i substancjami chemicznymi o działaniu szkodliwym na narząd słuchu (substancjami ototoksycznymi), jeżeli umożliwia to stan wiedzy technicznej i medycznej;
  9. dostępność środków ochrony indywidualnej przed hałasem lub drganiami mechanicznymi o odpowiedniej charakterystyce tłumienia;
  10. wpływ niskich temperatur i zwiększonej wilgotności na pracowników narażonych na działanie drgań mechanicznych, a szczególnie drgań miejscowych.

W ocenie ryzyka zawodowego przy ręcznych pracach transportowych, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 14 marca 2000 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy przy ręcznych pracach transportowych, należy uwzględnić:

W przypadku ręcznych prac transportowych, do ich bardziej szczegółowej analizy stosowane mogą być dwie proste metody:

MAC - brytyjskie karty oceny ręcznych prac transportowych, KIM - niemiecka metoda wskaźników kluczowych dla czynności podnoszenia, przenoszenia, pchania i ciągnięcia. W ocenie ryzyka zawodowego stwarzanego przez czynniki biologiczne (zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 22 kwietnia 2005 r. w sprawie szkodliwych czynników biologicznych dla zdrowia w środowisku pracy oraz ochrony zdrowia pracowników zawodowo narażonych na te czynniki) należy uwzględnić m.in.:

  • klasyfikację i wykaz szkodliwych czynników biologicznych,
  • rodzaj, stopień oraz czas trwania narażenia na ich działanie,
  • informację na temat: potencjalnego działania alergizującego lub toksycznego, choroby, która może wystąpić w następstwie wykonywanej pracy, stwierdzonej choroby, która ma bezpośredni związek z wykonywaną pracą.

Ocenę ryzyka zawodowego należy indywidualizować, szczególnie, gdy brane są pod uwagę kryteria wieku czy stanu zdrowia, jak to ma miejsce przy wykonywaniu ręcznych prac transportowych.

SZACOWANIE POZIOMU RYZYKA ZAWODOWEGO

Celem tego etapu jest określenie niepożądanych następstw aktywizacji zagrożeń oraz prawdopodobieństwa ich wystąpienia.
Do tego ceIu można wykorzystać jedną z prostszych metod szacowania, zawartą w PN-N-18002: 2000 - metodę szacowania poziomu ryzyka zawodowego w skali trójstopniowej.

W literaturze występują też inne metody, np. graf ryzyka, risk score.
Bardzo często metody te uwzględniają kryteria dopuszczalności ryzyka zawodowego, pozwalające na określenie, od jakiego poziomu ryzyko występujące na stanowisku pracy można uznać za akceptowalne.

Wartość ryzyka w skali trójstopniowej, odczytujemy z tabeli:

Prawdopodobieństwo

Ciężkość następstw

Mała

Średnia

Duża

Mało prawdopodobne

Małe

Małe

Średnie

Prawdopodobne

Małe

Średnie

Duże

Wysoce prawdopodobne

Średnie

Duże

Duże

gdzie kryteria dla ciężkości następstw oraz poziomów prawdopodobieństwa to:

Stopień ciężkości

Charakterystyka

Mała szkodliwość

urazy i choroby, które nie powodują długotrwałych dolegliwości i absencji w pracy; są to czasowe pogorszenia stanu zdrowia, takie jak niewielkie stłuczenia i zranienia, podrażnienia oczu, objawy niewielkiego zatrucia, bóle głowy itp.

Średnia szkodliwość

urazy i choroby, które powodują niewielkie, ale długotrwałe lub nawracające okresowo dociekliwości i są związane z okresami absencji; są to np. zranienia, oparzenia II stop­nia na niewielkiej powierzchni ciała, alergie skórne, nieskomplikowane złamania, zespoły przeciążeniowe układu mięśniowo-szkieletowego (np. zapalenie ścięgna) itp.

Duża szkodliwość

urazy i choroby, które powodują ciężkie i stałe dolegliwości i/lub śmierć, są to np. oparzenia III stopnia, oparzenia II stopnia dużej powierzchni ciała, amputacje, skomplikowane złamania z następową dysfunkcją, choroby nowotworowe, toksyczne uszkodzenia narządów wewnętrznych i układu nerwowego w wyniku narażenia na czynniki chemiczne, zespół wibracyjny, zawodowe uszkodzenia słuchu, astma, zaćma itp.


Prawdopodobieństwo

Charakterystyka

Mało prawdopodobne

następstwa zagrożeń, które nie powinny wystąpić podczas całego okresu aktywności zawodowej pracownika

Prawdopodobne

następstwa zagrożeń, które mogą wystąpić nie więcej niż kilkakrotnie podczas okresu aktywności zawodowej pracownika

Wysoce prawdopodobne

następstwa zagrożeń, które mogą wystąpić wielokrotnie podczas okresu aktywności zawodowej pracownika


Warte zaznaczenia jest, że powyższe kryteria znajdują najlepsze zastosowanie w przypadku narażenia na zagrożenia mechaniczne w środowisku pracy, np. wirujące, nieosłonięte części maszyn; śliską, zabrudzoną, nierówną nawierzchnię; nieosłonięte, niezabezpieczone przewody elektryczne itp.

W ramach identyfikacji zagrożeń mechanicznych, należy wziąć pod uwagę ostre krawędzie, których źródłem jest blacha oraz narzędzie ręczne.

W ciągu ostatnich 2 lat wydarzyły się 4 wypadki przy pracy. Pracownicy pokaleczyli się podczas prac dekarskich. Ich skutkiem były przecięcia palców i rąk nie powodujące wprawdzie nieobecności w pracy z tytułu niezdolności, ale ob¬niżały możliwości manualne pracowników i wydłużały czas wykonania zadania lub wymagały konieczności skierowania pomocnika.

Zgodnie z powyższymi tabelami, stopień ciężkości można określić jako mały, natomiast prawdopodobieństwo wystąpienia jako wysokie. Poziom ryzyka zawodowego dla tego zagrożenia określony jest jako średni.

A. Ocena narażenia na hałas

Podobnie jak dla czynników chemicznych, również dla hałasu w normie PN-N- -18002: 2000, opracowano algorytm szacowania w ska I i trójstopniowej ryzyka zawodowego związanego z narażeniem na hałas, jako czynnik szkodliwy dla na¬rządu słuchu. Różnica polega na występowaniu NDN - najwyższego dopuszczal¬nego natężenia.

Narażenie na hałas można charakteryzować za pomocą:

  • poziomu ekspozycji na hałas odniesionego do 8-godzinnego dnia pracy (LEX, 8h), lub odpowiadającej mu dziennej ekspozycji na hałas (EA, 8 h) lub alternatywnie, w przypadku hałasu oddziaływującego na organizm człowieka w sposób nierównomierny w poszczególnych dniach w tygodniu
  • poziomu ekspozycji na hałas odniesionego do tygodnia pracy (LEX, w), lub odpowiadającej mu ekspozycji tygodniowej (EA, w),
  • maksymalnego poziomu dźwięku A - LA max,
  • szczytowego poziomu dźwięku C - LC peak.

B. Ocena narażenia na czynniki chemiczne

Dla czynników chemicznych występujących na stanowisku pracy norma PN-N- -18002: 2000 proponuje zastosowanie algorytmu wykorzystującego wielkości cha¬rakteryzujących narażenie -w tym przypadku NDS, NDSCh, NDSP. Jednak liczba czynników chemicznych, które mają ustalone normatywy higieniczne jest ograni¬czona -495 substancji chemicznych i 19 pyłów.

gdzie:
P- wskaźnik narażenia umożliwiający ocenę stężenia średniego ważonego dla całej zmiany roboczej; wskaźnikiem tym może być w przypadku pomiarów z zastosowaniem dozymetrii indywidualnej, stężenie średnie ważone dla zmiany roboczej (Cw), a w przypadków pomiarów stacjonarnych, górna granica przedziału ufności dla średniej rzeczywistej (GG) lub górna granica przedziału ufności dla stężenia średniego ważonego dla całej zmiany roboczej (GGw) - wartości te podane są w protokole po¬miarów czynników szkodliwych w środowisku pracy, bezpośrednio do wykorzystania przy szacowaniu poziomu ryzyka zawodowego, Pch - wskaźnik narażenia umożliwiający ocenę stężeń chwilowych, Pp - wskaźnik narażenia umożliwiający ocenę stężeń pułapowych.
NDS - Najwyższe Dopuszczalne Stężenie NDSCh - Najwyższe Dopuszczalne Stężenie Chwilowe NDSP - Najwyższe Dopuszczalne Stężenie Pułapowe

Wyjaśnienie do algorytmu:

Zależność Ps < 0,5 NDS - ma zastosowanie w przypadku substancji chemicznych, dla których nie określono wartości NDSCh i NDSP.

W pozostałych przypadkach możliwe jest ustalenie przez pracodawcę własnych kryteriów dopuszczalności ryzyka, uwzględniając opinię specjalistów z zakresu bhp oraz pracowników, co jednak jest bardzo trudnym zadaniem.

Inną metodą szacowania poziomu ryzyka zawodowego dla czynników chemicznych jest metoda opracowana przez Komisję Bezpieczeństwa, Higieny i Ochrony Zdrowia w Pracy Europejskiej Komisji Zatrudnienia i Spraw Socjalnych. Stosuje się ją w przypadku czynników nieposiadających usta I onych wartości do¬puszczalnych - np. NDS. Przy dokonywaniu oceny ryzyka są uwzględniane trzy zmienne:

  • podstawowe zagrożenie daną substancją chemiczną (na podstawie zwrotów R),
  • skłonność do przedostawania się substancji do środowiska (lotność/tworze¬nie pyłów),
  • ilość substancji użyta w ocenianej operacji.

Poziom ryzyka zawodowego jest określany w skali od 1 do 4 ze wskazaniem zalecanych działań prewencyjnych dla każdego z nich.

C. Ocena narażenia na ergonomiczne czynniki ryzyka

Źródłem zagrożeń zawodowych jest, obok warunków środowiska materialnego, sposób wykonywania pracy - określony przede wszystkim parametrami technicznymi obiektów - m.in. konstrukcją, wymiarami, ale także organizacją i metodami pracy oraz zachowaniami pracowników.

Te zagrożenia, które wynikają z nieprzystosowania warunków pracy na danym stanowisku pracy do możliwości fizycznych konkretnego człowieka określa się mianem ergonomicznych czynników ryzyka lub biomechanicznych czynników ryzyka. Wśród nich wymienić można zagrożenia, warunkujące w znacznym stop¬niu powstawanie chorób wywołanych sposobem wykonywania pracy, np. dolegliwości mięśniowo-szkieletowych, jak:

  • wymuszona pozycja ciała przy pracy - nieneutralne pozycje całego ciała i/lub segmentów ciała, np. pozycja skręcona, zgięta;
  • używanie znacznej siły - nieakceptowane wartości w trakcie wykonywania czynności roboczej;
  • powtarzalność ruchów niekorzystna dla zdrowia ze względu na wysoką czę¬stotliwość powtórzeń, czas trwania każdego ruchu oraz wykonywanie w pobliżu skrajnych położeń kątowych w stawach;
  • niska temperatura (otoczenia i/lub środków pracy).

Do ich oceny mogą być stosowane przykładowe metody:

OWAS - Ovako Working Posture Ana Iysis System - metoda do oceny ryzyka zawodowego uwzględniająca pozycję ciała oraz siłę zewnętrzną i czas ich utrzy¬mywania -czyli obciążenia statycznego i dolegliwości układu mięśniowo–szkieletowego;
REBA - Rapid Entire Body Assessment - metoda służąca do oceny obciążenia całego ciała.
RULA - Rapid Upper Limb Assessment - metoda oceny obciążenia kończyn górnych

OCRA - Occupational Repetitive Action - zgodnie z PN-N 1005-5 - metoda przeznaczona do oceny ryzyka zawodowego podczas wykonywania prac powta¬rzalnych za pomocą kończyn górnych.

WYZNACZANIE DOPUSZCZALNOŚCI RYZYKA ZAWODOWEGO

Ten etap polega na ustaleniu, czy praca może być wykonywana przy określo¬nym poziomie ryzyka zawodowego. Kontynuując przykład metody z PN-N- -18002: 2000 ogólne zasady wyznaczania dopuszczalności wyglądają następująco:

Oszacowanie ryzyka zawodowego

Dopuszczalność ryzyka zawodowego

Niezbędne działania

Duże

Niedopuszczalne

Jeżeli praca jest wykonywana, dzia­łania w cel u jego zmniejszenia na­leży podjąć natychmiast. Plano­wana praca nie może być rozpoczę­ta do czasu zmniejszenia poziomu ryzyka.

Średnie

Dopuszczalne

Zaleca się zaplanowanie i podjęcie działań, których celem jest zmniej­szenie ryzyka zawodowego.

Małe

Konieczne jest zapewnienie, że ry­zyko pozostaje co najwyżej na tym samym poziomie.

DZIAŁANIA KORYGUJĄCE I/LUB ZAPOBIEGAWCZE

Kolejnym etapem jest zaplanowanie i wdrożenie skutecznych środków profi¬laktycznych, które będą eliminowały lub ograniczały ryzyko nie generując nowych zagrożeń. Są one oczywiście uzależnione od poziomu tego ryzyka.
Ogólne zasady organizowania działań - koniecznie w podanej niżej kolejności - obejmują:

  • środki techniczne eliminujące lub ograniczające zagrożenia u źródła (środ¬ki stosowane w ceIu wyeliminowania zagrożenia są najskuteczniejszymi, polegają głównie na automatyzacji i mechanizacji procesów pracy) - np. wykorzystywanie wózków zasilanych elektrycznie do przemieszczania ładunków;
  • środki ochrony zbiorowej, np. pełne zabezpieczenia (poręcz ochronna,
  • krawężnik, wypełnienie przy balustradzie) na rusztowaniu;
  • środki organizacyjne i proceduralne (np. instrukcje bezpiecznej pracy),
  • środki ochrony indywidualnej - szczegółowe zasady stosowania SOI, a także zagrożenia i rodzaje prac, przy których wymagane jest ich stosowanie. Najkorzystniejszym sposobem wprowadzenia takich środków jest podejście sys¬temowe: opracowanie planu działań profilaktycznych na poziomie przedsiębiorstwa lub przynajmniej rodzaju działalności. Przed wprowadzeniem środków profilaktycznych w życie należy zweryfikować plan odpowiadając na dwa podstawowe pytania:
  • czy zaplanowane działania doprowadzą do oczekiwanego obniżenia poziomu ryzyka zawodowego, czy rozwiązania te nie będą powodowały wystąpienia nowych zagrożeń.

Po wprowadzeniu środków eliminujących lub ograniczających ryzyko należy sprawdzić ich skuteczność, ponieważ celem nie jest tylko wypełnienie obowiązku, lecz faktyczna poprawa warunków pracy zatrudnionych poprzez zapewnienie im bezpieczeństwa w miejscu pracy.

Przykład:

Na hali obrabiarek stwierdzono przekroczenia norm higienicznych hałasu. Proponowane rozwiązania zmniejszające narażenie pracowników na ten czynnik szkodliwy, które należy odnieść do warunków i możliwości panujących w przedsiębiorstwie, a przede wszystkim do wartości przekroczeń NDN, mogą obejmować:

  • wymianę parku maszynowego na maszyny nowej generacji (np. obrabiarki sterowane numerycznie);
  • zastosowanie pochłaniaczy akustycznych podwieszanych pod sufitem,
  • wymianę drzwi na dźwiękoszczelne,
  • obudowanie maszyn ekranami akustycznymi,
  • ochronniki słuchu dobrane do cech indywidualnych pracownika oraz ze względu na rodzaj hałasu i wielkości, które go charakteryzują.

Warto pamiętać, że jednorazowa ocena ryzyka nie jest wystarczająca. W każdym przedsiębiorstwie zmiany zachodzą bardzo dynamicznie (np. zmiana profilu produkcji, miejsca prowadzenia dotychczasowej działalności czy zatrudnienie nowych osób). Wymusza to rynek i konkurencja. Dlatego, aby utrzymać ryzyko zawodowe na właściwym poziomie naIeży przeprowadzać okresowe przeglądy stanu bezpieczeństwa i higieny pracy w celu identyfikacji nowych zagrożeń oraz radzenia sobie z nimi, a także sprawdzania funkcjonowania rozwiązań już wprowadzonych. Dodatkową korzyścią z takiego podejścia jest rozwój podwyższonej świadomości na temat bezpieczeństwa u pracujących, a nawet budowa progra¬mu kształtowania u nich kultury bezpieczeństwa. Możliwe jest to przez wprowa¬dzanie zmian w procesach pracy, wyposażeniu oraz sposobach wykonywania zadań, poprzedzone, jak już wspomnieliśmy oceną ich skuteczności, również pod kątem niestwarzania dodatkowych zagrożeń. Ponadto, w ramach dbania o zdrowie pracowników, korzystne był oby zachęcanie ich do aktywności fizycznej, która doskonaliłaby ich sprawność oraz samopoczucie.