– Pracownicy muszą być świadomi swoich praw, aby nie obawiali się ujawniania mobbingu. Z kolei pracodawcy powinni aktywnie przeciwdziałać temu zjawisku poprzez wprowadzanie bezpiecznych mechanizmów zgłaszania przypadków negatywnych zachowań – podkreśla Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki.
29 stycznia obchodzimy Międzynarodowy Dzień Przeciwdziałania Mobbingowi. To dobry moment, by przypomnieć, że każdy człowiek, który czuje się mobbingowany w miejscu pracy, może się zgłosić do Państwowej Inspekcji Pracy, gdzie może liczyć na bezpłatną i fachową pomoc.
Państwowa Inspekcja Pracy w walce z mobbingiem
Skala problemu rośnie. W roku 2020 eksperci Państwowej Inspekcji Pracy udzielili 1,4 tys. porad w sprawach dotyczących mobbingu. Obecnie liczba porad dobiega już do 4 tys. porad rocznie. Pytania, z którymi mierzą się inspektorki i inspektorzy pracy, nie zmieniają się na przestrzeni lat. Dotyczą przede wszystkim identyfikowania mobbingu, zbierania dowodów nadużyć, procedur wewnątrzzakładowych, możliwości uzyskania pomocy od Państwowej Inspekcji Pracy oraz dochodzenia roszczeń przed sądem.
– W zeszłym roku zorganizowaliśmy we wszystkich okręgach Państwowej Inspekcji Pracy konferencje poświęcone różnym obliczom mobbingu, jego konsekwencjom i możliwościom zapobiegania zjawisku. Na każdej konferencji zbieraliśmy dobre praktyki w przeciwdziałaniu takim negatywnym zjawiskom w czasie pracy, rozwiązania, które już funkcjonują w wielu firmach i zostały zweryfikowane w praktyce – przypomina Marcin Stanecki.
Nagrania z konferencji są dostępne bezpłatnie na kanale Państwowej Inspekcji Pracy (link).
Na tej podstawie Inspekcja przygotowała specjalne opracowanie „Prezentacja dobrych praktyk w zakresie prewencji zagrożeń psychospołecznych. Poradnik dla pracodawców”.
Można w nim znaleźć działania przeciwdziałające zagrożeniom psychospołecznym w czasie pracy, podpowiedzi, jak wdrożyć pomoc psychologiczną dla pracowników i jak prowadzić działalność edukacyjną na rzecz poprawy ich dobrostanu.
Czym jest mobbing?
Mobbing został zdefiniowany w art. 943 § 2 Kodeksu pracy jako działania lub zachowania skierowane przeciwko pracownikowi, które polegają na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu. Celem tych działań jest najczęściej poniżenie, ośmieszenie, izolacja lub wyeliminowanie pracownika z zespołu. Kluczowe są tu pojęcia „uporczywość” i „długotrwałość”, które odróżniają mobbing od pojedynczych działań czy konfliktów.
W praktyce za mobbing mogą zostać uznane bardzo różne działania:
- ignorowanie, izolowanie, przerywanie rozmów,
- wykluczanie z życia społecznego w miejscu pracy,
- rozpuszczanie plotek, krytyka, ośmieszanie,
- odbieranie obowiązków, utrudnianie wykonywania pracy,
- nadmierny stres, przeciążenie obowiązkami czy celowe wywoływanie sytuacji prowadzących do pogorszenia stanu zdrowia konkretnej osoby.
Przeciwdziałanie mobbingowi w Kodeksie pracy
Kodeks pracy w art. 943 § 1 zobowiązuje pracodawcę do przeciwdziałania mobbingowi. Oznacza to, że pracodawca ma obowiązek nie tylko reagować na przypadki mobbingu, ale także podejmować działania prewencyjne. W praktyce oznacza to tworzenie wewnętrznych procedur, wdrażanie polityk antymobbingowych oraz szkolenie pracowników i kadry zarządzającej.
W bibliotece Państwowej Inspekcji Pracy
– Jestem szczególnie dumny z naszych wydawnictw tematycznych – podkreśla Marcin Stanecki. – Podczas naszych konferencji wielokrotnie musieliśmy dowozić z magazynów kolejne paczki pełne poradników, bowiem cieszą się one ogromnym zainteresowaniem wśród pracowników i pracodawców. Ich siłą jest nie tylko profesjonalne podejście do problemu, ale też czytelny, publicystyczny sposób omówienia trudnych treści związanych z przeciwdziałaniem mobbingowi.
Wszystkie wydawnictwa Państwowej Inspekcji Pracy są dostępne bezpłatnie w formie papierowej oraz są do pobrania w wersji elektronicznej ze strony internetowej urzędu.
Najbardziej pomocne i wszechstronne w zakresie mobbingu są dwa poradniki skierowane odpowiednio dla pracodawców i pracowników.
Pierwszy z nich nosi tytuł „Mobbing. Poradnik dla pracodawcy”.
Broszura skupia się na praktycznej stronie przeciwdziałania mobbingowi oraz radzenia sobie z nim. Pokazuje, jak odróżnić mobbing od innych negatywnych zjawisk w środowisku pracy, takich jak dyskryminacja, molestowanie czy molestowanie seksualne.
Kolejny to „Pracownik wobec mobbingu. Poradnik dla pracownika”.
To opracowanie zawiera wskazówki, jak zweryfikować, czy sytuacja, w której znajdą się pracownicy, jest mobbingiem, czy jednak konfliktem lub nieporozumieniem. Wskazuje też możliwe sposoby radzenia sobie z niepożądanymi sytuacjami.
Stres jako jedna z konsekwencji
Stres to tylko jedna, ale niezwykle ważna konsekwencja mobbingu. Jak sobie z nim radzić, mówi między innymi broszura „Sposoby na stres. Poradnik dla pracownika”.
– To jedno z moich ulubionych wydawnictw Inspekcji Pracy, bo zawiera praktyczne rady, jak sobie radzić ze stresem w pracy, ale także jak rozładować to napięcie dietą czy ćwiczeniami. Wprawdzie jest ona skierowana do pracowników, ale przecież każdy pracodawca też może z niej skorzystać, aby uświadomić sobie wagę tego problemu i znaleźć sposoby na zmniejszenie stresu w miejscu pracy. Polecam ją każdemu – mówi Główny Inspektor Pracy.
Poradnik zawiera też krótki test sprawdzający „Czy doświadczasz nadmiernego stresu w pracy?”.
Rozwiązanie testu oraz wskazówki, jak sobie poradzić z różnymi poziomami stresu, można znaleźć w tej publikacji:
Podsumowanie
Nie da się jednoznacznie odpowiedzieć na pytanie, ilu pracowników doświadcza mobbingu. Na początku tego tysiąclecia było to od 3 do 8 proc. Potem mówiliśmy o 10 proc. takich przypadków. Ostatnie badania, na które powołuje się Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, mówią, że mobbing może dotyczyć przeszło 40 proc. pracowników. Na jednej z konferencji w Krakowie rozdano uczestnikom ankietę z pytaniem, czy kiedykolwiek odczuli mobbing. Aż 64 proc. badanych potwierdziło, że doznało mobbingu w trakcie zatrudnienia. Wynika z tego, że z mobbingiem w Polsce może się spotykać nawet co drugi pracownik.
– Najprostsze rozwiązanie to stosować w pracy zasady współżycia społecznego, sprowadzone do hasła „Nie czyń drugiemu, co tobie niemiłe”. Gdyby ta zasada była przestrzegana, nie musielibyśmy się martwić o ofiary mobbingu – podkreśla Marcin Stanecki.