Pracownik może skierować do byłego pracodawcy pismo z żądaniem wypłaty odprawy rentowej nawet po upływie kilku czy kilkunastu miesięcy po ustaniu stosunku pracy.
Powszechne prawo do odprawy o charakterze rentowo-emerytalnym dla wszystkich pracowników, którzy spełnią określone wymogi, zostało wprowadzone nowelizacją Kodeksu pracy z 2 lutego 1996 r. Odprawa rentowa nie jest składnikiem wynagrodzenia, lecz innym świadczeniem związanym z pracą. Nie można zrzec się do niej prawa. To świadczenie:
- powszechne – przysługuje każdemu pracownikowi, który spełni wymogi, oraz
- jednorazowe – pracownik nie może domagać się od tego samego pracodawcy więcej niż jednej odprawy o charakterze emerytalno-rentowym (art. 921 Kodeksu pracy).
Dwie przesłanki
Odprawa pieniężna przysługuje pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy lub emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na jedno z tych świadczeń. Pierwszą przesłanką nabycia prawa do odprawy rentowej jest zatem spełnienie warunków uprawniających do renty z tytułu nie zdolności do pracy, które określa art. 57 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Decyzja organu rentowego o przyznaniu renty jest jednocześnie potwierdzeniem spełnienia warunków uprawniających do renty z tytułu niezdolności do pracy i tym samym do odprawy. Jak wskazuje doktryna, sama decyzja właściwego organu instytucji ubezpieczeniowej o przyznaniu pracownikowi renty może zapaść zarówno przed, jak i po rozwiązaniu stosunku pracy. Bez znaczenia jest przy tym, czy renta jest stała, czy okresowa.
Drugą przesłanką jest istnienie związku pomiędzy ustaniem stosunku pracy a przejściem na rentę. Przepisy nie precyzują, w jaki sposób należy rozumieć pojęcie „istnienie związku”. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego związek ten należy pojmować szeroko. Może on mieć charakter:
- przyczynowy – rozwiązanie stosunku pracy następuje dlatego, że pracownikowi przysługuje prawo do świadczenia rentowego,
- czasowy – rozwiązanie stosunku pracy zbiega się w czasie z nabyciem prawa do świadczenia, niezależnie od przyczyny za kończenia zatrudnienia,
- czasowo-przyczynowy – przyczyną rozwiązania stosunku pracy jest nabycie prawa do renty i rozwiązanie następuje w chwili przyznania świadczenia.
Związek ten może być również funkcjonalny, ale właściwe jego ustalenie może nastręczać pewnych trudności. Należy go rozumieć jako sytuację, w której rozwiązanie stosunku pracy następuje przed spełnieniem pozostałych warunków, ale przyznanie świadczenia po ustaniu zatrudnienia jest konsekwencją sytuacji bezpośrednio poprzedzającej rozwiązanie stosunku pracy (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 9 lutego 2022 r., sygn. akt II PSKP 90/21, OSNP 2023/2/12). Jeżeli prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy powstało po rozwiązaniu umowy o pracę, związek funkcjonalny występuje wówczas, gdy przyznanie prawa do renty jest konsekwencją tej samej choroby, która wystąpiła przed datą rozwiązania umowy o pracę (zob. wyrok SN z 12 kwietnia 2022 r., sygn. akt I PSKP 60/21, LEX nr 3424103).
Przykład: Pracownik zachorował w trakcie zatrudnienia. Pobierał wynagrodzenie chorobowe (od 9 maja 2023 r. do 15 lipca 2023 r.), przebywał na zasiłku chorobowym (od 16 lipca 2023 r. do 30 grudnia 2023 r.), a następnie na świadczeniu rehabilitacyjnym (od 31 grudnia 2023 r. do 24 grudnia 2024 r.). Pracodawca rozwiązał z nim umowę o pracę bez wypowiedzenia z powodu długotrwałej choroby, na podstawie art. 53 § 1 pkt 1b k.p. Zatrudnienie ustało 31 marca 2023 r. W związku z chorobą, na którą pracownik zapadł jeszcze w trakcie trwania stosunku pracy, przyznano mu rentę na okres od 25 grudnia 2024 r. do 30 kwietnia 2028 r. Nie otrzymał do tej pory odprawy o charakterze emerytalno-rentowym, a prawo do emerytury nabędzie w 2028 r. Kod choroby pozostał niezmienny. Schorzenie, które pojawiło się, gdy był jeszcze zatrudniony, ostatecznie doprowadziło do przejścia na rentę. Zatem pracownik może złożyć wniosek o wypłatę odprawy rentowej, powołując się na związek funkcjonalny.
Wysokość świadczenia
Odprawa rentowa stanowi równowartość jednomiesięcznego wynagrodzenia pracownika. Jest to jednak jej minimalna wysokość przewidziana w Kodeksie pracy. Odrębne przepisy przewidują wyższą odprawę dla pracowników określonej kategorii.
Wysokość jednorazowej odprawy rentowej
|
Kategoria |
Wysokość odprawy |
Podstawa prawna |
|
pracownik samorządowy |
* po 10 latach pracy – równowartość dwumiesięcznego wynagrodzenia |
art. 38 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych |
|
członek korpusu służby cywilnej |
* ogólnie – równowartość trzymiesięcznego wynagrodzenia |
art. 94 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej |
|
nauczyciel |
* po 10 latach pracy – równowartość dwumiesięcznego wynagrodzenia |
art. 87 ust. 1 ustawy – Karta Nauczyciela |
|
urzędnik państwowy |
* po 10 latach pracy – równowartość dwumiesięcznego wynagrodzenia |
art. 28 ust. 1 ustawy o pracownikach urzędów państwowych
|
Każdy pracodawca może jednak określić korzystniejszą wysokość odprawy rentowej w wewnątrzzakładowych przepisach prawa pracy, tj. w zbiorowym układzie pracy lub regulaminie wynagradzania.
Wniosek – forma i termin
Przepisy Kodeksu pracy nie przewidują szczególnej formy lub obowiązkowego wzoru wniosku o wypłatę odprawy rentowej. Pismo kierowane do pracodawcy powinno jednak zawierać co najmniej:
- miejsce i datę sporządzenia,
- dane wnioskodawcy (imię, nazwisko i adres byłego pracownika),
- dane adresata wniosku (nazwa zakładu pracy i adres byłe go pracodawcy),
- zwięzły opis żądania,
- podpis.
Pracownik powinien wykazać, że spełnił przesłanki uprawniające go do wypłaty odprawy. Zasadne będzie zatem dołączenie decyzji organu rentowego o przyznaniu renty oraz dokumentów, z których wynika, że przez cały wskazany okres kod choroby był ten sam. Wskazać też można, że wniosek jest składany w związku z uprawnieniem wynikającym z art. 921 Kodeksu pracy.
Marta Kasprzak,
referent prawny,
OIP Poznań
Artykuł pochodzi z Miesięcznika Państwowej Inspekcji Pracy, nr 7-8/2026