Pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę dopuścił się czynu zabronionego. W toku postępowania karnego sąd stwierdził, że w chwili czynu był niepoczytalny i umieścił go – jako środek zabezpieczający – w zakładzie psychiatrycznym. Pojawia się pytanie, jakie skutki taka sytuacja może wywołać w stosunku pracy i czy po wyjściu z zakładu psychiatrycznego pracownik może zawrzeć nową umowę o pracę.
Zgodnie z art. 31 § 1 Kodeksu karnego nie popełnia przestępstwa osoba, która z powodu choroby psychicznej, upośledzenia umysłowego lub innego poważnego zaburzenia psychicznego nie była w stanie rozpoznać znaczenia swojego czynu ani pokierować swoim zachowaniem.
W takim przypadku sąd nie orzeka kary, ale może zastosować środki zabezpieczające, np. pobyt w zakładzie psychiatrycznym (art. 93g Kodeksu karnego) lub określone zakazy, np. zakaz prowadzenia pojazdów (art. 99 Kodeksu karnego).
Pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia, zgodnie z art. 52 § 1 Kodeksu pracy, w razie:
1. ciężkiego naruszenia obowiązków,
2. popełnienia przestępstwa stwierdzonego prawomocnym wyrokiem,
3. zawinionej utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy.
W opisanej sytuacji pracownik nie ponosi winy (czyn popełniono w stanie niepoczytalności), a więc nie można mówić o przestępstwie. Tym samym nie wystąpią przesłanki z art. 52 Kodeksu pracy.
Jednak długotrwała usprawiedliwiona nieobecność w pracy spowodowana pobytem w zakładzie psychiatrycznym może uzasadniać rozwiązanie umowy na podstawie art. 53 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy – czyli rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z powodu nieobecności trwającej dłużej niż miesiąc. Po opuszczeniu zakładu psychiatrycznego nie ma przeszkód, aby taka osoba zawarła nową umowę o pracę. Art. 22 § 2 Kodeksu pracy wskazuje, że pracownikiem może być każda osoba, która ukończyła 18 lat – taka osoba posiada pełną zdolność do czynności prawnych. Osoby z ograniczoną zdolnością do czynności prawnych (np. małoletni powyżej 13 roku życia, osoby częściowo ubezwłasnowolnione) mogą podejmować zatrudnienie samodzielnie, a przedstawiciel ustawowy może stosunek pracy rozwiązać tylko wtedy, gdy sprzeciwia się on dobru tej osoby. Dopiero całkowite ubezwłasnowolnienie (art. 12 Kodeksu cywilnego) powoduje, że osoba traci zdolność do podejmowania czynności prawnych, w tym zawierania umów o pracę.
W związku z tym osoba, wobec której orzeczono niepoczytalność w chwili czynu, ale która nie została ubezwłasnowolniona całkowicie, zachowuje możliwość podjęcia zatrudnienia na ogólnych zasadach.
Trzeba jednak pamiętać, że zgodnie z art. 82 Kodeksu cywilnego oświadczenie woli (np. podpisanie umowy o pracę) złożone przez osobę w stanie wyłączającym świadomość lub swobodę decyzji jest nieważne. Jeśli więc pracownik w chwili podpisania umowy był w stanie uniemożliwiającym świadome działanie, umowa mogłaby zostać zakwestionowana przed sądem.