– Łączenie aktywności zawodowej z obowiązkami rodzicielskimi i opiekuńczymi stało się jednym z kluczowych wyzwań na rynku pracy – podkreśla Główny Inspektor Pracy Janusz Krasoń.
Łączenie pracy z rolami rodzicielskimi i opiekuńczymi było tematem kolejnego posiedzenia Rady Ochrony Pracy. Główny Inspektor Pracy przedstawił na nim prezentację „Możliwości łączenia pracy z rolami rodzicielskimi i opiekuńczymi – istniejące instrumenty prawne, rozwiązania organizacyjne i praktyka ich stosowania, a także wsparcie i ochrona pracy osób wracających po okresie przebywania na urlopach związanych z rodzicielstwem i wychowaniem dzieci”.
Od czasu wdrożenia 26 kwietnia 2023 r. przepisów dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1158 z 20 czerwca 2019 r. w sprawie równowagi między życiem zawodowym a prywatnym rodziców i opiekunów (tzw. dyrektywy work-life balance) w Polsce obowiązuje szereg regulacji mających na celu wspieranie pracowników wychowujących dzieci i opiekujących się innymi członkami rodziny.
Istotne regulacje prawne
Od 2023 r. w Polsce obowiązują m.in.:
- urlopy związane z rodzicielstwem – urlop ojcowski, urlop rodzicielski (z nieprzenoszalną częścią 9 tygodni) oraz urlop wychowawczy;
- prawo do elastycznej organizacji pracy – praca zdalna, ruchomy czas pracy, skrócony tydzień czy obniżenie wymiaru czasu pracy;
- prawo do zwolnienia od pracy z powodu działania siły wyższej – w wymiarze 2 dni (16 godzin) rocznie, z wynagrodzeniem w połowie;
- prawo do urlopu opiekuńczego – 5 dni w roku;
- ochrona pracowników powracających z urlopów rodzicielskich – gwarancja powrotu na to samo lub równorzędne stanowisko.
Statystyki skarg i kontroli
Na tle ogólnej liczby skarg pracowniczych wpływających corocznie do PIP liczba skarg dotyczących nieprzestrzegania przez pracodawców przepisów w zakresie uprawnień związanych z rodzicielstwem jest stosunkowo niewielka. W 2025 r. do Państwowej Inspekcji Pracy wpłynęło 51 435 skarg, w których skarżący wskazali 87 880 problemów. Zarzuty skargowe dotyczące uprawnień rodzicielskich stanowiły zaledwie 0,29% wszystkich problemów.
Zarzuty dotyczyły głównie:
- wypowiadania i rozwiązywania umów w okresie ciąży,
- nieprzedłużania umów na czas określony do dnia porodu,
- niewypłacania wynagrodzenia za czas choroby w okresie ciąży,
- naruszeń przy udzielaniu urlopów rodzicielskich i wychowawczych,
- zatrudniania kobiet ciężarnych w porze nocnej i nadliczbowej bez zgody,
- zmian warunków zatrudnienia po powrocie z urlopu.
W 2025 r. przeprowadzono łącznie 237 kontroli z zakresu uprawnień rodzicielskich, z czego 19% ujawniło nieprawidłowości w zakresie przestrzegania przepisów dla pracowników będących rodzicami. Najczęstsze naruszenia obejmowały:
- zatrudnianie kobiet w ciąży i pracowników opiekujących się dziećmi poniżej 8 lat w godzinach nadliczbowych,
- łamanie zasad ochrony trwałości stosunku pracy w czasie urlopów rodzicielskich i wychowawczych,
- nieprawidłowości w zakresie udzielania urlopów i stosowania elastycznej organizacji pracy.
Ponadto w 2025 roku inspektorzy pracy potwierdzili zasadność 60 skarg, a w pierwszej połowie 2026 roku – 26 skarg z zakresu uprawnień związanych z rodzicielstwem.
Działania prewencyjno-informacyjne
W 2025 roku PIP zrealizowała kampanię informacyjną „Uprawnienia rodzicielskie w pracy”, publikując m.in. broszury „Uprawnienia rodzicielskie pracujących ojców”, „Ochrona stosunku pracy kobiet w ciąży” oraz „Prawo pracy dla rodziców”. Łącznie udzielono ok. 17 496 porad prawnych w zakresie uprawnień pracowników związanych z rodzicielstwem. Liczba ta stanowi ok. 3,24% wszystkich porad prawnych (539 350) udzielonych przez PIP.
Wzrost świadomości i zainteresowania
Z roku na rok zwiększa się liczba pytań pracowników, szczególnie ojców, dotyczących m.in.:
- korzystania z urlopu rodzicielskiego i łączenia go z pracą (np. pytania o możliwość pracy w połowie wymiaru czasu w trakcie urlopu),
- elastycznej organizacji pracy i pracy zdalnej,
- ochrony przed dyskryminacją płciową i mobbingiem.
Podsumowanie
Wyniki inspekcji i badania skarg wskazują, że obecnie regulacje prawne są dość skutecznie przestrzegane, choć ciągle występują naruszenia wynikające głównie z braku wiedzy lub niewłaściwej interpretacji przepisów. Ważne jest zatem dalsze edukowanie zarówno pracowników, jak i pracodawców, aby zapewnić skuteczne godzenie obowiązków zawodowych i rodzinnych.
– Elastyczne formy zatrudnienia, takie jak praca zdalna, są narzędziem wspierającym równowagę między życiem zawodowym a rodzinnym, jednak ich skuteczne wdrożenie wymaga odpowiedniej organizacji i współpracy stron – mówi Główny Inspektor Pracy Janusz Krasoń.
Szczegółowo w temat wprowadziła zebranych Urszula Langer, zastępca Głównego Inspektora Pracy. W imieniu Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej temat prezentował Krzysztof Stefański, dyrektor Departamentu Prawa Pracy.
Sprawy różne
Członkowie Rady Ochrony Pracy przyjęli także w czasie obrad uchwałę w sprawie zapobiegania chorobom zawodowym oraz rozwoju systemu monitorowania zdrowia osób pracujących.
Wśród pytań pojawiły się tematy związane z działaniami Inspekcji Pracy w okresie panowania letnich upałów i zgłaszanych wysokich temperatur w miejscu pracy oraz realizowanymi kontrolami skargowymi, z uwzględnieniem kontroli w firmie działającej pod szyldem Pyszne.pl
W obradach uczestniczyli także Jarosław Leśniewski, zastępca Głównego Inspektora Pracy, Iwona Hickiewicz, doradca Głównego Inspektora Pracy oraz Halina Tulwin, dyrektor Departamentu Prawnego Głównego Inspektoratu Pracy i Ewa Dośla, dyrektor Gabinetu Głównego Inspektora Pracy.