Główny Inspektor Pracy w corocznym sprawozdaniu z działalności Państwowej Inspekcji Pracy przedstawił Sejmowi RP propozycje zmian w prawie, które mogą przyczynić się do poprawy przestrzegania przepisów dotyczących czasu pracy kierowców. Celem proponowanych zmian jest zwiększenie przejrzystości regulacji, uproszczenie zasad rozliczania kierowców, a także lepsza ochrona ich praw oraz skuteczniejsze egzekwowanie obowiązków przez pracodawców.
Sprawozdanie na sejmowej Komisji do Spraw Kontroli Państwowej przedstawiła Urszula Langer, zastępca Głównego Inspektora Pracy.
– Należy pamiętać, że nadrzędnym celem przepisów ustawy o czasie pracy kierowców oraz regulacji unijnych dotyczących czasu jazdy, przerw i odpoczynków kierowców jest ochrona zdrowia kierowców, zapobieganie wypadkom wynikającym ze zmęczenia oraz zapewnienie uczciwych warunków konkurencji w sektorze transportowym – podkreśliła Urszula Langer.
Ramy prawne
Polska realizuje unijne wymogi kontrolne w oparciu o Krajową Strategię Kontroli, przyjętą na podstawie dyrektywy 2006/22/WE. Przepisy unijne nakładają na państwo obowiązek skontrolowania co najmniej 3% dni roboczych przepracowanych przez kierowców, przy czym minimum połowa tych kontroli musi być przeprowadzana w siedzibach przedsiębiorstw. W Polsce kontrole na drogach są prowadzone przez Inspekcję Transportu Drogowego (ITD), Policję, Straż Graniczną i Służbę Celno-Skarbową, natomiast w firmach ciężar kontroli spoczywa na ITD oraz Państwowej Inspekcji Pracy.
Realizacja zadań kontrolnych Inspekcji
W latach 2023-2025 oraz w pierwszym półroczu 2026 roku inspektorzy pracy skontrolowali łącznie ponad 1,6 miliona dni pracy kierowców w ramach Krajowej Strategii Kontroli. Do połowy 2026 roku przeprowadzono 1931 kontroli u 1913 pracodawców, co pozwoliło na dokładne zbadanie dokumentacji i danych z tachografów ponad 10 tysięcy kierowców zatrudnionych w firmach, które łącznie zatrudniają blisko 122 tysiące osób.
Struktura kontrolowanych podmiotów
Ponad 77% wszystkich kontroli przeprowadzono w mikro- i małych przedsiębiorstwach zatrudniających do 49 osób. W tych firmach często brakuje wyspecjalizowanych służb kadrowo-rozliczeniowych, a nadzór sprawuje sam właściciel.
W latach 2023-2025 inspektorzy pracy wydali 1581 decyzji administracyjnych nałożenia kar pieniężnych, z których wyegzekwowano blisko 6 milionów złotych (średnio ok. 1 miliona 880 tysięcy zł rocznie). Dane te wskazują na skuteczność działań egzekucyjnych podejmowanych przez organy Inspekcji oraz realne stosowanie instrumentów prawnych przewidzianych przez ustawodawcę.
– Należy pamiętać, że kontrola stanowi pierwszy krok w procesie nadzoru. W zależności od charakteru naruszeń stosowane są różne środki prawne, w tym decyzje administracyjne nakładające kary pieniężne, które mają na celu nie tylko represję, ale również prewencję podkreśliła Urszula Langer.
Naruszenia norm unijnych
Analiza wyników kontroli prowadzonych w zakresie stosowania rozporządzenia (WE) nr 561/2006 wskazuje na długotrwałe utrzymywanie się podobnego profilu naruszeń przepisów dotyczących czasu prowadzenia pojazdów oraz odpoczynków kierowców.
Najczęściej stwierdzaną nieprawidłowością był brak zapewnienia kierowcom 45-minutowych przerw po 4,5 godzinach jazdy. Kolejnym problemem było skracanie lub brak wymaganego 11-godzinnego odpoczynku dziennego oraz przekraczanie dziennego limitu jazdy. Rzadziej stwierdzano braki w zakresie odpoczynku tygodniowego oraz przekraczania limitu 90 godzin prowadzenia pojazdu w ciągu dwóch kolejnych tygodni, co sugeruje, że problemy koncentrują się głównie na bieżącym planowaniu i organizacji czasu pracy kierowców.
Naruszenia ustawy o czasie pracy kierowców
Jednym z głównych problemów pozostaje przestrzeganie nocnych ograniczeń dotyczących pracy. Z przepisów wynika, że w przypadku wykonywania pracy w porze nocnej całkowity czas pracy kierowcy – obejmujący zarówno prowadzenie pojazdu, jak i inne czynności – nie może przekroczyć 10 godzin pomiędzy dwoma okresami odpoczynku. Statystyki Państwowej Inspekcji Pracy wskazują na znaczną liczbę naruszeń tego obowiązku, wynoszącą od około 4,5 tysiąca do ponad 5,5 tysiąca przypadków rocznie.
Drugim powszechnie stwierdzanym uchybieniem jest brak dodatkowej przerwy po 6 godzinach pracy. Przewinienia te najczęściej wynikają z koncentrowania się pracodawców na czasie prowadzenia pojazdu, z pomijaniem innych czynności wliczanych do czasu pracy kierowcy.
Przyczyny naruszeń
W wielu firmach nadzór nad czasem pracy kierowców ma charakter bierny. Dane z kart są gromadzone, ale nikt ich nie analizuje w celu zapobiegania powtórnym błędom. W małych firmach organizacją transportu zajmuje się sam właściciel, co ogranicza czas na monitorowanie skomplikowanych przepisów. Brakuje też praktycznych szkoleń dla kierowców, co w połączeniu z barierą językową cudzoziemców prowadzi do błędów w obsłudze tachografów. Ponadto zdarzają się przypadki, gdy sami kierowcy celowo łamią przepisy o odpoczynkach, aby szybciej wrócić do rodzin.
Warto zaznaczyć, że nie za wszystkie naruszenia odpowiada sam przewoźnik. Branża zmaga się z malejącą rentownością, a firmy spedycyjne narzucają napięte grafiki dostaw, ignorując czas potrzebny na załadunek i utrudnienia na trasie. Przewoźnik staje przed dylematem: złamać przepisy o czasie pracy lub ponieść wysoką karę umowną od zleceniodawcy. Dodatkowo oszczędności zmuszają do rezygnacji z podwójnych załóg, a problemy związane ze znajdowaniem miejsc postoju dodatkowo komplikują sytuację.
Postulaty zmian legislacyjnych Głównego Inspektora Pracy
Widząc systemowe problemy, Główny Inspektor Pracy zawarł w rocznych sprawozdaniach przedstawianych Sejmowi konkretne postulaty dotyczące zmian w prawie. Kluczowe propozycje obejmują doprecyzowanie regulacji dotyczących czasu pracy kierowców, uproszczenie zasad wynagradzania i rozliczeń po wdrożeniu Pakietu Mobilności, zwiększenie przejrzystości dokumentacji płacowej oraz uregulowanie zasad wypłaty świadczeń związanych z przewozami międzynarodowymi.
Szef Inspekcji wnioskował także o wzmocnienie prewencyjnej funkcji sankcji poprzez podwyższenie kar za najcięższe naruszenia przepisów oraz utrudnianie działań kontrolnych.