Awaria podczas big-liftu w Chorzowie

Operacja podnoszenia linowego dachu na Stadionie Śląskim 15 lipca 2011 r. została nagle przerwana. Dwa mechanizmy mocujące, tzw. krokodyle, przytrzymujące stalowe liny nie wytrzymały naprężeń. Przedsięwzięcie określane przez wykonawców terminem „big lift” (wielkie podniesienie) prowadziła - na zlecenie budującego Stadion Mostostalu Zabrze – Holding S.A, szwajcarska firma VSL, jedna z nielicznych, które zajmują się tego typu zadaniami. Realizowała m.in. podnoszenie linowego dachu na Stadionie Narodowym w Warszawie.

4 lipca 2011 r. wykonawca stalowej konstrukcji zadaszenia Mostostal Zabrze Holding S.A, przystąpił do operacji podnoszenia linowej konstrukcji zadaszenia stadionu. Konstrukcja zadaszenia stadionu składa się z 40 żelbetowych słupów o wysokości do 27 m. Na słupach tych osadzony jest stalowy pierścień o przekroju skrzynkowym tzw. ring dolny.

Na ringu tym osadzonych jest 40 stalowych słupów wychylonych w kierunku zewnętrznym, połączonych górą za pomocą kolejnego stalowego pierścienia o przekroju skrzynkowym tzw. ringiem górnym, położonym na wysokości około 46 m nad poziomem terenu. Zgodnie z projektem na ringu górnym i dolnym w punktach podparcia słupami zamontowane mają być liny promieniste górne i dolne, będące elementami nośnymi konstrukcji dachu. Liny te łączą się nad bieżnią stadionu z linowym pierścieniem rozciąganym o kształcie elipsy, składającym się z 6 lin. Realizowana operacja podnoszenia konstrukcji linowej polegała na podnoszeniu   górnych lin promienistych zadaszenia, w celu wprowadzenia ich końców w gniazda na ringu górnym. Jednocześnie podnoszone liny dolne – połączone za pomocą wieszaków linowych z linami górnymi, mają być wpięte do punktu mocowania na ringu dolnym. Liny górne i dolne łączą się z linowym pierścieniem rozciąganym za pomocą staliwnych elementów łączących, zwanych potocznie „krokodylami”. Górne i dolne liny zadaszenia ułożone na trybunach stadionu podnoszono za pomocą siłowników hydraulicznych osadzonych na ringu górnym.

Operacja ta rozpoczęła się w dniu 4.07.2011 r. i do godzin porannych dnia 15.07.2011 r. prowadzona była bez zakłóceń. W tym dniu około godziny 930 nastąpiło rozerwanie 2 staliwnych elementów łączących (krokodyli), zamontowanych na linach promienistych w osiach X 37 i X 38. Wykonawca robót natychmiast wstrzymał prace, ewakuował pracowników z terenu prowadzenia prac oraz z hotelu przylegającego do stadionu, a następnie wzmocnił nadzór służb ochrony nad terenem prowadzenia prac. Żadna z osób pracujących na terenie Stadionu, ani też z osób przebywające w rejonie hotelu nie doznały żadnych obrażeń.

Na zdjęciu widoczne rozerwane elementy łączące tzw. krokodyle

Rozerwanie ww. elementów spowodowało deformację ringu dolnego, w tym wysunięcie się ringu z niektórych łożysk osadzonych w słupach żelbetowych o około 80 – 100 mm.

Zakończenie „big liftu” miało nastąpić następnego dnia tj. 16.07.2011 r.

Po awarii pracowników ewakuowano na zaplecze oraz wydano zakaz wchodzenia na teren budowy.

Po przybyciu na miejsce inspektor pracy stwierdził, że mimo iż wykonawca podjął działania zabezpieczające, w ogrodzeniu terenu budowy w dwóch miejscach istniała łatwa możliwość wejścia w strefę zagrożoną. Wobec wejścia 2 pracowników Mostostalu Zabrze na teren zagrożony ewentualną katastrofą budowlaną, oraz wykonywania czynności nadzorowania terenu zagrożonego przez pracowników ochrony i wykonywania pomiarów kontrolnych przez geodetów, wydano generalnemu wykonawcy zakaz wykonywania pracy na terenie zagrożonym, do czasu ustalenia zasad ich bezpiecznego prowadzenia i nakaz natychmiastowego opracowania Instrukcji Bezpiecznego Wykonywania Prac Geodezyjnych i czynności nadzoru oraz zapoznania osób wykonujących te czynności z opracowaną instrukcją. Kilka dni przed awarią inspektor pracy dokonał sprawdzenia zgodności zabezpieczenia terenu prowadzenie prac z przepisami i ustaleniami zawartymi
w opracowanej instrukcji bhp, kontroli szczelności dostępu pracowników do stref roboczych, bowiem na terenie stadionu wyznaczono strefę „czerwoną” dostępną wyłącznie dla osób zatrudnionych przy „big lifcie” oraz strefę „zieloną” (położoną pod żelbetowymi trybunami) dostępną dla innych pracowników.

Wykonawca robót montażowych po awarii, w oparciu o wytyczne projektanta, opracował plan wyjścia z zaistniałej sytuacji, w którym określono 62 kroki pozwalające na osiągnięcie współczynnika bezpieczeństwa konstrukcji stalowej na -1,2. Opracowano, także instrukcję bezpiecznego wykonywania prac przy wykonywaniu robót zabezpieczających konstrukcji stalowej i zapoznano z nią pracowników wykonujących te prace.

26.07.2011 r. przystąpiono do opuszczania konstrukcji linowej, a operacje tę zakończono 29.07.2011 r. Linowy ring rozciągany opuszczono na zaplanowaną wysokość, a współczynnik bezpieczeństwa konstrukcji określany jest obecnie jako  - 2,0.

Osiągnięcie w/w współczynnika pozwoliło na wznowienie innych prac na terenie budowy oraz rozpoczęcie użytkowania hotelu położonego bezpośrednio przy stadionie.

W celu ustalenia przyczyn awarii inwestor zlecił przeprowadzenie ekspertyzy projektu i konstrukcji oraz badanie uszkodzonych elementów Instytutowi Techniki Budowlanej. Raport z badań został przekazany zamawiającemu w listopadzie 2011r. i jest on analizowany przez służby zamawiającego.

Awaria spowodowała czasowe wstrzymanie prac na budowie, zmianę zakresu robót zaplanowanych do wykonania  w 2011r. oraz zmianę harmonogramu realizacji inwestycji.

Realizowane w 2011r. działania organów Państwowej Inspekcji Pracy miały na celu promocję i popularyzację standardów bezpieczeństwa pracy w budownictwie. Działaniami tymi objęto nie tylko głównych wykonawców Stadionu, lecz także podwykonawców, a zwłaszcza tych pracodawców, którzy mieli wykonywać prace na połaci dachu tj. roboty montażowe konstrukcji zadaszenia i jego pokrycie oraz instalacje oświetlenia i nagłośnienia boiska. 

Na budowie Stadionu Śląskiego dotychczas nie było śmiertelnych, ciężkich i zbiorowych wypadków przy pracy.