Państwowa Inspekcja Pracy

  • RSS
  • Wersja tekstowa
12.08.2021

Jakie są uprawnienia pracownika związane z urlopem wypoczynkowym?

Urlop wypoczynkowy jest jednym z podstawowych uprawnień każdego pracownika. Osobą uprawnioną do urlopu wypoczynkowego jest każdy pracownik zatrudniony w ramach umowy o pracę. Każdy pracownik ma prawo do corocznego, nieprzerwanego, płatnego urlopu wypoczynkowego. Wymiar urlopu zależy od ogólnego stażu pracy i wynosi: 20 dni - jeżeli pracownik jest zatrudniony krócej niż 10 lat; 26 dni - jeżeli pracownik jest zatrudniony co najmniej 10 lat.

            Jeżeli pracownik podjął pierwszą w życiu pracę, w roku kalendarzowym, w którym ją podjął, uzyskuje prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego mu po przepracowaniu roku. Prawo do kolejnych urlopów pracownik nabywa w każdym następnym roku kalendarzowym.

            Do okresu pracy zalicza się również ukończenie szkoły:

zasadniczej lub równorzędnej zawodowej - czas trwania nauki nie więcej niż 3 lata,
średniej szkoły zawodowej - czas trwania nauki nie więcej niż 5 lat,
średniej szkoły ogólnokształcącej - 4 lata,
szkoły policealnej - 6 lat,
szkoły wyższej - 8 lat.

            Okresy nauki w różnych szkołach nie podlegają sumowaniu. Pod uwagę bierze się okres, który wynika z tytułu ukończenia ostatniej szkoły. Jeżeli pracownik pobierał naukę
w czasie zatrudnienia, do okresu pracy, od którego zależy wymiar urlopu, wlicza się bądź okres zatrudnienia, w którym była pobierana nauka, bądź okres nauki, zależnie od tego, co jest korzystniejsze dla pracownika.

            Urlop udzielany jest na wniosek pracownika, za zgodą pracodawcy. Jeden dzień urlopu odpowiada 8 godzinom pracy. Urlop może być udzielany na każdy dzień tygodnia, w tym na niedzielę i święto. Warunek jest jeden – musi to być dla pracownika dzień pracy zgodnie
z obowiązującym go rozkładem czasu pracy. Strony umowy powinny dążyć do uzgodnienia terminu, ale nie ma bezwzględnego obowiązku „dogadania się”. Jeśli wymagają tego obiektywne okoliczności zapewnienia funkcjonowania zakładu pracy, to pracodawca ma możliwość odmowy udzielenia urlopu w wybranym przez pracownika terminie i udzielenia go na wniosek pracownika w innym.

            Zgodnie z art. 162 Kodeksu pracy na wniosek pracownika urlop może być podzielony na części. W takim jednak przypadku co najmniej jedna część wypoczynku powinna trwać nie mniej niż 14 kolejnych dni kalendarzowych. Celem urlopu wypoczynkowego jest regeneracja sił po pracy. Podzielenie przysługującego wymiaru urlopu wypoczynkowego na krótkie, kilkudniowe odcinki, nie zrealizowałoby w pełni tego założenia, a zatem obie strony stosunku pracy powinny dążyć do zapewnienia pracownikowi odpowiedniego okresu wypoczynku.
W świetle powyższego pracownik ma obowiązek wykorzystać urlop wypoczynkowy w ten sposób, że jedna część wypoczynku powinna trwać nie mniej niż 14 kolejnych dni kalendarzowych, a pracodawca powinien udzielić takiego urlopu.

            Co do zasady zmiana miejsca pracy oznacza konieczność wykorzystania urlopu proporcjonalnie do przepracowanego okresu odpowiednio w dotychczasowej, a następnie nowej firmie. Przeniesienie urlopu do innego pracodawcy jest zatem niemożliwe. Pracownik nie może się zrzec prawa do urlopu, ani przekazać go innej osobie. Za przepracowane miesiące u dotychczasowego pracodawcy wykorzystujemy urlop. W przypadku niewykorzystania przysługującego urlopu w całości lub w części z powodu rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny.

            Prawo do kolejnych urlopów pracownik nabywa każdorazowo z początkiem następnego roku  kalendarzowego w wymiarze wynikającym z posiadanego przez niego stażu pracy. Urlop wypoczynkowy powinien być pracownikowi udzielony w tym roku kalendarzowym, w którym uzyskał do niego prawo. Możliwy jest jednak dłuższy termin na wykorzystanie urlopu. Urlopu niewykorzystanego w terminie ustalonym w planie urlopów należy pracownikowi udzielić najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego.