17.07.2015 Artykuł archiwalny

Wyniki kontroli placówek handlowych

Częściej i więcej nieprawidłowości w zakresie przestrzegania przepisów prawa pracy inspektorzy pracy stwierdzają w mniejszych sklepach niż w placówkach wielkopowierzchniowych, należących do dużych sieci handlowych. Problem stanowi wypłata wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy, przede wszystkim wynagrodzenia i dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych. Inspektorzy odnotowali liczne przypadki nieprawidłowego prowadzenia, niejednokrotnie braku ewidencji czasu pracy oraz zaległości urlopowe.

W 2014 r. inspektorzy pracy skontrolowali 495 małych placówek handlowych, w których zatrudniano ponad 6,3 tys. pracowników. Blisko 16% sklepów zostało wytypowanych do kontroli w wyniku skarg. Ustalenia poczynione przez inspektorów w pełni potwierdziły zasadność 38% zgłoszonych skarg, prawie ¼ oceniono jako częściowo zasadne, natomiast 35% nie znalazło uzasadnienia.

Wykazały znacznie większą skalę nieprawidłowości w małych placówkach handlowych niż w wielkopowierzchniowych – dotyczy to nie tylko większego odsetka podmiotów, ale także znacznie większych grup zatrudnionych – w niektórych przypadkach nawet jednej czwartej. Jako przykład można wskazać nieprowadzenie akt osobowych lub ich nieprawidłowe prowadzenie, co w placówkach wielkopowierzchniowych występuje incydentalnie, a w małych obejmuje prawie 26% pracowników; nieprowadzenie ewidencji czasu pracy dotyczyło 9% skontrolowanych pracowników, natomiast jej nieprawidłowe prowadzenie - 22%.

Nadal w małych sklepach problem stanowi wypłata wynagrodzeń i innych świadczeń ze stosunku pracy, przede wszystkim wynagrodzenia i dodatku za pracę w godzinach nadliczbowych. Niewypłacenie bądź zaniżenie tego świadczenia stwierdzono w 2013 r. wobec ponad 13% pracowników, w 2014 r. już wobec prawie 24%. Inspektorzy pracy ujawnili przypadki wypłacania wynagrodzenia za pracę nieodnotowywanego w dokumentacji płacowej, co powodowało zaniżanie świadczeń pochodnych od wynagrodzenia oraz składek na ubezpieczenie społeczne i podatku dochodowego.

Wzrosła natomiast, choć nadal jest stosunkowo niewielka, skala zaległości urlopowych – ujawniono je w odniesieniu do 3,7% pracowników poddanych kontroli (w 2013 r. - 0,9%) w 8% placówek.

Przyczyny ujawnianych nieprawidłowości w sferze prawnej ochrony pracy od kilku lat nie ulegają zmianie. Są to przede wszystkim:

  • brak znajomości przepisów prawa pracy, zwłaszcza wśród pracodawców – właścicieli małych sklepów, nieposiadających własnych służb kadrowych i księgowych, a także wśród kierowników sklepów wielkopowierzchniowych, którzy w niektórych placówkach wykonują czynności związane z planowaniem i rozliczaniem czasu pracy pracowników;
  • niestaranne i niesystematyczne prowadzenie dokumentacji ze stosunku pracy;
  • zbyt mała liczba osób zatrudnionych w placówkach handlowych w stosunku do liczby dni oraz godzin otwarcia tych placówek, duża rotacja pracowników;
  • nastawienie części pracodawców na zwiększenie konkurencyjności względem innych podmiotów handlowych kosztem przestrzegania przepisów prawa pracy.

Kontrolą objęto 495 placówek u 490 pracodawców.

W porównaniu z wynikami kontroli z lat poprzednich nie odnotowano także w roku 2014 r. poprawy w zakresie przestrzegania przepisów bhp. Nieprawidłowości dotyczyły szczególnie takich zagadnień, jak:

  • przygotowanie pracowników do pracy (6% pracowników objętych kontrolą nie odbyło szkoleń wstępnych, a 14% - okresowych; 10% pracowników nie posiadało aktualnego orzeczenia o braku przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na danym stanowisku),
  • magazynowanie i składowanie towarów, w tym brak instrukcji magazynowania i bezpiecznego wykonywania prac,
  • udokumentowana ocena ryzyka zawodowego na stanowiskach pracy (nieprawidłowość dotyczyła co piątego pracownika),
  • eksploatacja urządzeń i instalacji elektrycznych oraz pomiary skuteczności ochron przeciwporażeniowych.

Problemem stwierdzonym w 29% placówek były ponadto nieprawidłowości w wyposażeniu pracowników w odzież i obuwie robocze. Dotyczyły 19% pracowników objętych kontrolą.

Duża skala naruszeń prawa pracy wynikała m.in. z tego, że co szósty pracodawca prowadzący placówkę handlową nie odbył wymaganego szkolenia w dziedzinie bhp, a w co piątej placówce, wbrew obowiązkowi, nie powierzono nikomu zadań służby bhp.

Kontrole w wielkopowierzchniowych placówkach handlowych

Inspektorzy pracy przeprowadzili w 2014 r. kompleksowe kontrole przestrzegania przepisów prawa pracy w 110 wielkopowierzchniowych placówkach handlowych. Zakres przedmiotowy kontroli obejmował m.in. zagadnienia przestrzegania przepisów o nawiązywaniu i rozwiązywaniu umów o pracę, prowadzeniu dokumentacji związanej ze stosunkiem pracy, czasie pracy, wypłacie należnych pracownikom wynagrodzeń i innych świadczeń. W skontrolowanych sklepach pracę wykonywało ponad 23 tys. pracowników. Wśród skontrolowanych placówek 1/3 została wytypowana do kontroli na podstawie skarg.

Kontrole nie potwierdziły zasadności 18% zgłoszonych skarg, natomiast 54% znalazło całkowite uzasadnienie.

Stwierdzane uchybienia nie miały (poza nieprawidłowymi zapisami w zakładowych źródłach prawa pracy) charakteru systemowego i były w większości wynikiem błędów osób nadzorujących, planujących i rozliczających pracę w poszczególnych placówkach.

Najwięcej nieprawidłowości ujawniono w zakresie tworzenia regulaminów pracy, wzrosła również skala naruszeń dotyczących treści regulaminów wynagradzania. Nadal często stwierdzanym uchybieniem była nieprawidłowa treść świadectw pracy, odnotowano jednak istotną poprawę w tym zakresie w stosunku do poprzednich lat.

Większość nieprawidłowości stwierdzonych w placówkach wielkopowierzchniowych, dotyczyła niewielkich grup zatrudnionych (przykładowo: nieudzielenie odpoczynku dobowego - 24 pracowników, tygodniowego - 36; nieudzielenie urlopu wypoczynkowego w roku kalendarzowym, w którym pracownik nabył do niego prawo, nie później niż do 30 września roku następnego – 21).

W 21 placówkach ujawniono nieprawidłowe prowadzenie ewidencji czasu pracy 127 pracowników (9% poddanych kontroli). Nieprawidłowości w tym zakresie polegały głównie na nieodzwierciedlaniu w dokumentacji rzeczywistego czasu pracy pracowników. Natomiast tylko w odniesieniu do 1 pracownika stwierdzono nieprowadzenie tej ewidencji.

Kontrolą w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy objęto 108 placówek u 65 pracodawców. Najczęściej ujawniane nieprawidłowości, podobnie jak w latach poprzednich, polegały na niewłaściwym składowaniu i magazynowaniu towarów oraz braku ładu i porządku w ciągach komunikacyjnych. Naruszenia te wynikają zazwyczaj z nieregularnych dostaw towarów i nadmiernego natężenia ich przepływu przez placówkę. Składowanie towarów w niewłaściwych miejscach (np. na ciągach komunikacyjnych, pod drzwiami ewakuacyjnymi) stanowi utrudnienie dla ruchu wewnątrzzakładowego oraz ewentualnej ewakuacji pracowników i innych osób (klientów) w przypadku pożaru. Niewłaściwie składowany towar na regałach stwarza również zagrożenia wypadkowe dla pracowników i klientów.

Wiele zastrzeżeń budził również stan bezpieczeństwa ruchu pieszego i wózków – nie wyznaczono ciągów komunikacyjnych, nie oznakowano miejsc niebezpiecznych.

Wyniki kontroli wskazują na wzrost nieprawidłowości w zakresie przeszkolenia pracowników w dziedzinie bhp - 8% pracowników objętych kontrolą dopuszczono do pracy bez przeszkolenia wstępnego (taki sam odsetek dotyczył pracowników, którzy nie odbyli wymaganego szkolenia okresowego).

W placówkach wielkopowierzchniowych przybywa sprzętu zmechanizowanego (posiadającego własny napęd) do transportu. Zmniejsza się więc obciążenie pracowników wynikające z ręcznego przemieszczania ciężarów. Przypadki przemieszczania przez kobiety towarów o ponadnormatywnej masie ujawniono w co dziesiątej placówce (dotyczyło 12 kobiet na 871 objętych kontrolą).

W ocenie inspektorów pracy kontrolujących placówki handlowe przyczynami nieprawidłowości w obszarze bhp są zwłaszcza:

  • zła organizacja pracy oraz brak właściwego nadzoru nad pracownikami i sposobem wykonywania przez nich pracy;
  • lekceważenie spraw bhp przez pracodawców i kadrę kierowniczą (premiowane jest szybkie wykonanie zadania przez pracownika, a nie zgodne z przepisami bhp);
  • pośpiech w okresach znacznego nasilenia prac (np. podczas wzmożonych dostaw towarów);
  • nadmierny - w stosunku do pojemności magazynów - przepływ towarów, co wymusza okresowe ich składowanie w miejscach do tego nieprzeznaczonych;
  • niewłaściwe wykonywanie zadań przez własne służby bhp (w placówkach wielkopowierzchniowych) lub niekorzystanie przez pracodawców (w małych placówkach) z fachowej obsługi w zakresie bhp świadczonej przez pracowników zatrudnionych przy innej pracy lub specjalistów z zewnątrz;
  • niedostateczny stan zatrudnienia na poszczególnych zmianach.

Pracodawcy tłumaczyli uchybienia trudnościami finansowymi, dużą rotacją pracowników i lekceważeniem przez nich przepisów bhp.

 

W związku z nieprawidłowościami, zarówno w obszarze prawnej ochrony pracy, jak i bhp, stwierdzonymi w placówkach wielkopowierzchniowych inspektorzy pracy:

  • wydali 1 024 decyzje dot. bhp;
  • skierowali do pracodawców 670 wniosków w wystąpieniach;
  • wydali 14 poleceń ustnych;
  • ukarali 24 osoby grzywnami w drodze mandatów karnych na łączną kwotę 27,4 tys. zł;
  • wobec 34 osób zastosowali środki oddziaływania wychowawczego;
  • w 2 przypadkach zawiadomili prokuraturę o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.

Natomiast w mniejszych placówkach handlowych:

  • wydali 3 726 decyzji dot. bhp oraz 4 nakazujące wypłatę należności na kwotę 3,7 tys. zł;
  • skierowali do pracodawców 3 182 wnioski w wystąpieniach;
  • wydali 129 poleceń ustnych;
  • ukarali 110 osób grzywnami w drodze mandatów karnych na łączną kwotę 123,7 tys. zł;
  • wobec 156 osób zastosowali środki oddziaływania wychowawczego;
  • do sądu skierowali 12 wniosków o ukaranie;
  • w 1 przypadku zawiadomili prokuraturę o podejrzeniu popełnienia przestępstwa.

W trakcie kontroli inspektorzy pracy udzielali także porad prawnych, technicznych oraz dotyczących legalności zatrudnienia. W super- i hipermarketach udzielono 336 takich porad, w mniejszych placówkach 678.

 




  • banner120701
  • banner177694
  • banner178526
  • banner111644
  • banner175199
  • banner200692
  • banner200693
  • banner186222
  • banner199867
  • banner201670
  • banner172098