Główny Inspektor Pracy przedstawił sprawozdanie

Rada Ochrony Pracy, obradująca 21 lipca 2020 r. na zdalnym posiedzeniu pod przewodnictwem Posła Janusza Śniadka, zapoznała się ze sprawozdaniem z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 2019 r. Przedstawił je Główny Inspektor Pracy Wiesław Łyszczek.

W posiedzeniu uczestniczyli także Zastępca Głównego Inspektora Pracy Bogdan Drzastwa i dyrektorzy departamentów w Głównym Inspektoracie Pracy.

Zdjęcie przedstawia osoby na spotkaniu

Wiesław Łyszczek przypomniał, że okres sprawozdawczy przypadł w roku jubileuszu stulecia polskiej inspekcji pracy, jednakże nie był poświęcony jedynie obchodom i okolicznościowym spotkaniom. Dla wszystkich pracowników PIP był to bowiem kolejny rok wytężonej pracy na rzecz zapewnienia praworządności w stosunkach pracy.

Inspektorzy pracy przeprowadzili ponad 73 tys. kontroli, z których 40% stanowiły kontrole podjęte w związku ze skargami kierowanymi do Państwowej Inspekcji Pracy. Ich tematyka obejmowała kluczowe dla zatrudnionych obszary, takie jak: wynagrodzenie za pracę, stosunek pracy, czas pracy, legalność i bezpieczeństwo pracy. Duża liczba skarg, jak podkreślił Główny Inspektor Pracy, świadczy o zaufaniu, jakim darzona jest inspekcja pracy.

W toku ustawowej działalności skontrolowano prawie 58 tys. podmiotów, wydając setki tysięcy decyzji dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy, tysiące decyzji płacowych oraz setki tysięcy wniosków w wystąpieniach. W wyniku kontroli ujawniono 57,3 tys. wykroczeń. Tam, gdzie było to uzasadnione okolicznościami, kierowano wnioski o ukaranie do sądu; w większości przypadków sprawcy wykroczeń karani byli mandatami - w 2019 r. wystawiono ich ponad 16 tys. na kwotę 19,3 mln zł.

W ubiegłym roku przeprowadzono ponad 1150 kompleksowych kontroli czasu pracy oraz wypłaty wynagrodzeń i innych świadczeń za pracę. Najczęściej stwierdzane uchybienia dotyczyły prowadzenia ewidencji czasu pracy, co bezpośrednio przekłada się na nieprawidłowości związane z ustaleniem wysokości należnego pracownikowi wynagrodzenia za pracę. Inspektorzy wydali 546 decyzji nakazujących wypłatę wynagrodzeń na łączną kwotę 12,1 miliona złotych.

Państwowa Inspekcja Pracy nadzorowała realizację obowiązku zapewnienia wypłaty minimalnej stawki godzinowej przy umowach cywilnoprawnych. Podobnie jak w roku poprzednim znacząca większość kontrolowanych prawidłowo stosowała przepisy o minimalnej stawce godzinowej. Nieprawidłowości stwierdzono w trakcie 29,8% wszystkich kontroli z tego zakresu.

Inspektorzy pracy przeprowadzili ponad 5,8 tys. tzw. „pierwszych kontroli”, mających charakter audytu i - z założenia - bezsankcyjnych. Niemniej, co szósta taka kontrola ze względu na szczególnie rażące naruszenia prawa zakończyła się zastosowaniem mandatu karnego, wnioskiem do sądu lub zawiadomieniem prokuratury. Dla oceny skuteczności tej formy działań inspekcji przeprowadzono 1,1 tys. kontroli sprawdzających. W większości przypadków nieprawidłowości nie powtórzyły się, co wskazuje, że przyjęta strategia przynosi skutek i sprzyja zapewnieniu odpowiednich standardów prawnych w kontrolowanych firmach.

Branżą szczególnie pieczołowicie nadzorowaną przez PIP było tradycyjnie budownictwo. Inspektorzy pracy przeprowadzili 4288 kontroli na placach budów oraz podczas prowadzenia remontów i rozbiórek budynków. Niepokoi fakt, że aż w 92% kontroli stwierdzono nieprawidłowości w zakresie bezpiecznego wykonywania prac budowlanych, które uregulowano decyzjami administracyjnymi. Najczęstsze nieprawidłowości dotyczyły prac na wysokości bez zabezpieczeń przed możliwością upadku z wysokości, prac przy użyciu rusztowań, wyznaczania i zabezpieczania stref niebezpiecznych.

W roku sprawozdawczym Państwowa Inspekcja Pracy skontrolowała ponadto legalność zatrudnienia ponad 112,9 tys. obywateli polskich i blisko 43,4 tys. cudzoziemców. Udzieliła 681 719 porad. Realizowała kompleksowo działalność prewencyjno-promocyjną skierowaną do maksymalnie dużej i zróżnicowanej grupy osób świadczących pracę, a także do pracodawców. Była aktywna na forum międzynarodowym, uczestnicząc w licznych inicjatywach, których celami były: poprawa jakości środowiska pracy, ułatwienie wdrażania przepisów bhp przez państwa członkowskie, usprawnienie transgranicznego egzekwowania prawa, ochrona praw pracowników mobilnych i wspieranie uczciwej konkurencji oraz zwalczanie pracy nierejestrowanej w Unii Europejskiej.

Działalność PIP doprowadziła do zlikwidowania w 2020 r. ponad 60 tys. zagrożeń życia i zdrowia pracowników. Dzięki inspektorom pracy prawie czterem tysiącom osób udało się przekształcić umowę cywilnoprawną w umowę o pracę. 56 mln zł należności trafiło do osób, które ciężko zapracowały na swoje wynagrodzenia.

„Wiem, że możliwe są niewielkie zmiany w przepisach, które sprawią, iż nasze kontrole będą bardziej efektywne. Jedną z barier, które ograniczają skuteczność kontroli, jest brak wyposażenia inspektora pracy w możliwość wydawania decyzji w zakresie ustalania istnienia stosunku pracy. Innym ograniczeniem jest brak możliwości rozpoczęcia kontroli wyłącznie na podstawie legitymacji służbowej, bez dodatkowego upoważnienia. Liczę, że część z tych ograniczeń uda się nam wspólnie znieść” – powiedział na koniec swojego wystąpienia Główny Inspektor Pracy Wiesław Łyszczek.

W dyskusji członkowie Rady Ochrony Pracy dziękowali inspekcji za dokonania w roku sprawozdawczym, dzielili się także uwagami i sugestiami co do zawartości przedłożonego przez Głównego Inspektora Pracy dokumentu.

„Chcemy podziękować inspektorom za pracę skutecznie wykonywaną w terenie. Wiele nieprawidłowości zostało odkrytych, wiele osób uświadomionych” – powiedziała Zastępca Przewodniczącego ROP prof. Danuta Koradecka. Przewodniczący ROP Poseł Janusz Śniadek skierował swoje podziękowania za pracę do szeregowych pracowników PIP. Senator Michał Seweryński zaproponował, aby w sprawozdaniu konkretnie eksponować najpilniejsze potrzeby Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie zmian ustawowych, które usprawniłyby pracę urzędu. Rada Ochrony Pracy jako organ parlamentu mogłaby wówczas skutecznie zabiegać o nadanie im biegu legislacyjnego.

Stanowisko Rady Ochrony Pracy w sprawie sprawozdania z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 2019 r. ma być przyjęte na następnym posiedzeniu tego gremium.

W posiedzeniu wzięli udział: Dyrektor Departamentu Nadzoru i Kontroli GIP Jakub Chojnicki, Dyrektor Departamentu Prawnego GIP Wojciech Gonciarz, Dyrektor Departamentu Planowania, Analiz i Statystyki GIP Grzegorz Gałek, Dyrektor Departamentu Legalności Zatrudnienia GIP Jarosław Leśniewski, Wicedyrektor Departamentu Prewencji i Promocji GIP Katarzyna Mietelska i Wicedyrektor Departamentu Kadr i Szkoleń GIP Iwona Hadacz.