• RSS
  • Wersja tekstowa
24.05.2022

Praca w niedziele i święta na Radzie Ochrony Pracy

Pierwsze wnioski płynące z kontroli przestrzegania przepisów o ograniczaniu handlu w niedziele i święta omówili na posiedzeniu Rady Ochrony Pracy przedstawiciele kierownictwa Państwowej Inspekcji Pracy. Posiedzenie w trybie wideokonferencji odbyło się 24 maja 2022 roku.

Główny Inspektorat Pracy, na omawianym posiedzeniu Rady Ochrony Pracy, reprezentowali Zastępcy Głównego Inspektora Pracy Małgorzata Dziemińska i Jarosław Leśniewski oraz Wojciech Gonciarz Dyrektor Departamentu Prawnego GIP.

Zastępcy Głównego Inspektora Pracy Małgorzata Dziemińska i Jarosław Leśniewski
W pierwszej części obrad przyjęto stanowisko Rady Ochrony Pracy w sprawie „Rola kultury bezpieczeństwa w prewencji wypadków i chorób zawodowych”. Następnie zebrani wysłuchali informacji przygotowanej przez Instytut Medycyny Pracy im. J. Nofera w Łodzi na temat „Służba medycyny pracy – choroby zawodowe i realizacja badań profilaktycznych”. Kolejny punkt porządku dziennego wypełnili przedstawiciele Głównego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego oraz Instytutu Techniki Budowlanej omawiający problem zapewnienia bezpieczeństwa i ochrony zdrowia przy wykonywaniu robót budowlanych polegających na zabezpieczeniu i usuwaniu wyrobów zawierających azbest.

Posiedzenie ROP w trybie wideokonferencji

Przestrzeganie przepisów o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni z perspektywy działań kontrolnych Państwowej Inspekcji Pracy omówili Małgorzata Dziemińska Zastępca Głównego Inspektora Pracy i Wojciech Gonciarz Dyrektor Departamentu Prawnego GIP.

– Ustalenia, dotyczące naruszania zakazu pracy w święto, dokonywane w ramach kontroli kompleksowych wskazywały, że skala nieprzestrzegania zakazu pracy w święta była znacząca w małych sklepach (w latach 2014 - 2017 dotyczyła ok. 1/3 placówek i istotnej grupy 14,5% do 16% pracowników poddanych kontroli). Natomiast w przypadku sklepów wielkopowierzchniowych naruszenia art. 1519a  Kodeksu pracy występowały sporadycznie (2-3 placówki na ok. 40 poddanych kontroli) i dotyczyły niewielu pracowników (ok. 2,5% poddanych kontroli) – mówił dyrektor Wojciech Gonciarz.

Prezentowane wyniki znalazły potwierdzenie w zmasowanych i ukierunkowanych kontrolach placówek handlowych prowadzonych w dni świąteczne (po raz ostatni tego rodzaju czynności podjęto 15 sierpnia i 11 listopada 2016 r.). Kontrole te podejmowano w wyniku sygnałów pochodzących od klientów, mediów i osób świadczących pracę, a także na podstawie rozpoznania własnego i wyników kontroli z lat poprzednich.

W skontrolowanych wówczas sklepach wielkopowierzchniowych inspektorzy pracy stwierdzili, że zakaz naruszano sporadycznie (2-3 sklepy na blisko 300 sprawdzonych) i przede wszystkim nie poprzez prowadzenie handlu w sklepie, ale np. na skutek powierzania pracy 3 pracownikom ochrony wewnętrznej zatrudnionym przez sieć, czy inwentaryzację towarów oraz obsługę sklepu internetowego.

Jak wskazują wyniki kontroli, naruszenia ustawy występują najrzadziej w placówkach wielkopowierzchniowych, natomiast skala i waga naruszeń ujawnianych w mniejszych placówkach handlowych nadal jest znacząca.

W sklepach nieprzestrzegających zakazu określonego w art. 1519a Kodeksu pracy pracownicy najczęściej świadczyli pracę polegającą na sprzedaży towarów, układaniu ich na półkach. Niekiedy wykonywali także prace porządkowe. W pozostałych sklepach poddanych kontroli pracę świadczyli właściciele, członkowie ich rodzin bądź osoby zatrudnione na podstawie umów cywilnoprawnych (status prawny tych umów nie został zakwestionowany przez inspektorów pracy).

Należy podkreślić, że prowadzone od 2018 r. kontrole wykazują stosunkowo wysoki stopień respektowania postanowień ustawy, znacznie wyższy niż w przypadku uprzednio obowiązujących unormowań dotyczących zakazu pracy w święto. Ustawa o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni nie tylko rozszerzyła ograniczenia na niedziele dni poprzedzające bezpośrednio Święta Bożego Narodzenia oraz Wielkiej Nocy, ale także unormowaniami swoimi objęła inne niż pracownicy osoby zatrudnione. Tym niemniej wprowadzenie wyjątków od wprowadzonych zakazów spowodowało, że wielu przedsiębiorców, którzy nie mogliby legalnie prowadzić handlu w święta w oparciu o art. 1599a Kodeksu pracy, może to robić pod rządami przywołanej ustawy.

„Z całą pewnością nowelizacja przepisów o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz niektóre inne dni była potrzebna, zwłaszcza, że możliwość stosowania przez inspektorów pracy sankcji wobec przedsiębiorców obchodzących przepisy ustawy – w obliczu korzystnej dla przedsiębiorców wykładni przepisów prezentowanej przez sądy – stawała się coraz większą fikcją. Na tym etapie trudno jednak jednoznacznie przesądzić, na ile proponowane rozwiązania przyniosą oczekiwane rezultaty. Dopiero 2022 rok pozwoli na sformułowanie pełniejszej oceny rozwiązań wprowadzonych powyższą ustawą” – można przeczytać we wnioskach materiału opracowanego przez Inspekcję Pracy.