• RSS
  • Wersja tekstowa
02.08.2022

Światowy Dzień Walki z Handlem Ludźmi

30 lipca obchodziliśmy Światowy Dzień Walki z handlem ludźmi, ustanowiony przez ONZ w 2013 roku.  Handel ludźmi jako współczesna forma niewolnictwa stanowi jedną z najcięższych zbrodni, godzącą w podstawowe wartości człowieka, jakimi są wolności i godność ludzka.

Handel ludźmi - plakat
 

Państwowa Inspekcja Pracy została włączona w problematykę zapobiegania i zwalczania handlu ludźmi z chwilą rozszerzenia zadań PIP od dnia 1 lipca 2007 r. m.in. o kontrole legalności zatrudnienia cudzoziemców. Inspektorzy pracy są organami kontrolnymi mającymi dostęp do zakładów pracy i innych miejsc, w których wykonują pracę cudzoziemcy.

Obszary te są szczególnie narażone na występowanie przestępstwa handlu ludźmi do pracy przymusowej.

       Według definicji zawartej w art. 115 § 22 Kodeksu Karnego handlem ludźmi jest: werbowanie, transport, dostarczanie, przekazywanie, przechowywanie lub przyjmowanie osoby z zastosowaniem:

1)    przemocy lub groźby bezprawnej,

2)    uprowadzenia,

3)    podstępu,

4)    wprowadzenia w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania,

5)    nadużycia stosunku zależności, wykorzystania krytycznego położenia lub stanu bezradności,

6)    udzielenia albo przyjęcia korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy osobie sprawującej opiekę lub nadzór nad inną osobą

– w celu jej wykorzystania, nawet za jej zgodą, w szczególności w prostytucji, pornografii lub innych formach seksualnego wykorzystania, w pracy lub usługach o charakterze przymusowym, w żebractwie, w niewolnictwie lub innych formach wykorzystania poniżających godność człowieka albo w celu pozyskania komórek, tkanek lub narządów wbrew przepisom ustawy. Jeżeli zachowanie sprawcy dotyczy małoletniego, stanowi ono handel ludźmi, nawet gdy nie zostały użyte metody lub środki wymienione w pkt 1-6.

       Przestępstwo handlu ludźmi zostało określone w art. 189a § 1 Kodeksu karnego, który stanowi, że kto dopuszcza się handlu ludźmi, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3. Ponadto, zgodnie z art. 189a § 2 k.k., kto czyni przygotowania do popełnienia przestępstwa handlu ludźmi, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

       Obecnie obowiązujące przepisy ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, a także przepisy innych ustaw i rozporządzeń nie wyszczególniają zapobiegania
i zwalczania handlu ludźmi jako odrębnego zadania należącego do kompetencji inspektorów pracy. Jednak Państwowa Inspekcja Pracy została włączona do systemu organów współpracujących w zakresie przeciwdziałania handlowi ludźmi, w tym pracy przymusowej, przede wszystkim ze względu na:

  • możliwość wczesnego wykrycia zjawiska podczas prowadzonych kontroli, w szczególności przy ujawnieniu długotrwałego niewypłacania wynagrodzeń za pracę, powtarzających się bezpodstawnych potrąceń, niekorzystnie sformułowanych umów lub innych dokumentów związanych z wykonywaniem pracy itp.;
  • uprawnienia inspektorów pracy do swobodnego wstępu na teren oraz do obiektów
    i pomieszczeń podmiotu kontrolowanego;
  • prowadzenie działalności promocyjno-prewencyjnej, która ma na celu zapobiegać lub minimalizować ryzyko wystąpienia zjawiska, a także uświadomić potencjalne ofiary
    – pracowników, w tym młodocianych – w jaki sposób rozpoznać zjawisko oraz gdzie szukać pomocy.

       Należy jednak mieć na uwadze, że podejmowanie bezpośrednich działań
w sprawach dotyczących handlu ludźmi, w tym do pracy przymusowej, pozostaje poza zakresem kompetencji Państwowej Inspekcji Pracy, tzn. inspektor pracy nie jest uprawniony do podejmowania jakichkolwiek czynności wyjaśniających i zbierania dowodów lub informacji w tych sprawach. W szczególności inspektor pracy nie został wyposażony w uprawnienia do prowadzenia czynności operacyjno-rozpoznawczych, dlatego nie powinien dokonywać żadnych czynności zastrzeżonych dla innych organów, uregulowanych właściwymi w tym zakresie przepisami. Rolą Państwowej Inspekcji Pracy jest informowanie właściwych organów ścigania o ujawnionych podczas kontroli okolicznościach świadczących o możliwości popełnienia przestępstwa handlu ludźmi, w szczególności do pracy przymusowej. Wykonywanie czynności operacyjnych oraz procesowych, mających na celu zweryfikowanie informacji przekazanych przez PIP, należy do kompetencji organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości.