– Opracowanie procedury antymobbingowej przez pracodawcę powinno być obowiązkowe. Brak takich procedur powinien być kwalifikowany jako wykroczenie w znaczeniu prawnym – uważa Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki.
W ramach konferencji „Puls BHP: pracownicy i pracodawcy w świecie presji, cyfryzacji i zmiany klimatu”, odbywającej się w Poznaniu podczas Międzynarodowych Targów Ochrony Pracy, Pożarnictwa i Ratownictwa SAWO 2026, szef Państwowej Inspekcji Pracy wygłosił prelekcję „Mobbing – rozpoznanie, przeciwdziałanie i konsekwencje”.
Stanecki przypomniał, że według artykułu 943 § 2 Kodeksu pracy mobbing oznacza działania lub zachowania dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko niemu, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników.
– W 2025 roku do Państwowej Inspekcji Pracy wpłynęło ponad 2600 skarg dotyczących mobbingu – poinformował Główny Inspektor Pracy.
Przypomniał, że inspektorzy pracy podczas kontroli będącej reakcją na skargę ustalają, czy wystąpiły działania bądź zachowania mogące wypełniać znamiona mobbingu oraz czy pracodawca – w ramach działań prewencyjnych – zapewnił warunki pozwalające zapobiec mobbingowi.
– W postępowaniu kontrolnym przedmiotem zainteresowania są jedynie okoliczności obiektywne, związane bezpośrednio z naruszeniem przepisów prawa pracy, możliwe do zweryfikowania poprzez dostępne inspektorowi środki dowodowe – podkreślił Marcin Stanecki.
Zdefiniował przy tym trzy podstawowe trudności, z jakimi muszą się zmierzyć inspektorzy podczas takich kontroli. Pierwsza to chęć zachowania anonimowości przez skarżących. Druga to zazwyczaj brak dowodów potwierdzających opisywane praktyki. Wreszcie trzecia trudność wynika ze zbyt dużej ogólnikowości składanych skarg, bez wskazania konkretnych nieprawidłowych zachowań.
– Sam mobbing nie jest przestępstwem. Jeśli jednak inspektor pracy ma uzasadnione podejrzenie, że stwierdzone podczas kontroli działania lub zachowania noszące znamiona mobbingu mogą stanowić przestępstwo, powiadamia o tym organy ścigania – zauważył szef Inspekcji.
Takie zachowania mogą polegać na:
- znęcaniu się fizycznym lub psychicznym nad osobą pozostającą w stosunku zależności od sprawcy,
- nękaniu innej osoby, wywołującym u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżaniu lub udręczaniu (tzw. stalking),
- złośliwym lub uporczywym naruszaniu praw pracowniczych.
Ograniczone obecnie możliwości Państwowej Inspekcji Pracy przeciwdziałania mobbingowi wymagają zmian legislacyjnych. Stanecki wskazał, że aby wzmocnić rolę Inspekcji w tym zakresie, należałoby:
- doprecyzować definicję mobbingu,
- wprowadzić obowiązek opracowania przez pracodawcę procedury antymobbingowej oraz zakwalifikować jej brak jako wykroczenie,
- rozważyć uwzględnienie mobbingu jako jednego z ważnych zagrożeń psychospołecznych w ramach oceny ryzyka zawodowego,
- uzupełnić definicję środowiska pracy o zagrożenia psychospołeczne.
– Państwowa Inspekcja Pracy od wielu lat podejmuje starania na rzecz ograniczania narażenia na czynniki psychospołeczne w środowisku pracy. Do działań na tym polu należy program profilaktyczny Inspekcji adresowany do pracodawców i pracowników, mający na celu przeciwdziałanie negatywnym skutkom stresu w miejscu pracy – poinformował zebranych na konferencji Główny Inspektor Pracy.
Program profilaktyczny „Przeciwdziałanie negatywnym skutkom stresu w miejscu pracy” ma na celu również przeciwdziałanie mobbingowi. To kompleksowe działanie, składające się z kilku ścieżek (edukacyjna, analityczna, ocena ryzyka zawodowego oraz eliminacja zagrożeń). Jedną z nich są szkolenia dla pracowników i pracodawców dotyczące m.in. stresu, dyskryminacji, wypalenia zawodowego i zapobiegania mobbingowi. Oprócz zadań edukacyjnych na życzenie uczestników programu można przeprowadzić analizę sytuacji w przedsiębiorstwie pod kątem stresogenności cech pracy.
Wnioski z badań wykorzystywane są do prac nad obniżeniem lub całkowitym wyeliminowaniem stresorów występujących w danym zakładzie pracy. Ostateczne cele programu to:
- poszukiwanie bezpiecznych i tworzenie przyjaznych warunków pracy dla właściwego funkcjonowania pracowników oraz dla ich dobrostanu,
- promocja standaryzowanych działań zachęcających pracodawców i pracowników do dbałości o zdrowie pracujących,
- wskazanie możliwości aktywnego działania w zakresie zwalczania i zapobiegania negatywnym skutkom oddziaływania zawodowych czynników psychospołecznych.
Państwowa Inspekcja Pracy wydaje także bezpłatne podręczniki, dostępne w formie drukowanej lub elektronicznej do pobrania ze strony internetowej instytucji. Stanowią one kompendium wiedzy na temat mobbingu i związanego z nim stresu.
