Zmiany w Państwowej Inspekcji Pracy uchwalone

12 marca 2026

3:3 minut

Senat RP bez poprawek przyjął nowelę ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Nowe przepisy trafią teraz do podpisu Prezydenta RP.

– Czekaliśmy na to ponad 20 lat, ale warto było, bowiem dzięki nowym narzędziom i rozwiązaniom Państwowa Inspekcja Pracy będzie mogła o wiele skuteczniej działać na rynku pracy, eliminując z niego skrajne nieprawidłowości szkodzące polskiej gospodarce i uczciwej konkurencji między przedsiębiorcami – mówi Marcin Stanecki, Główny Inspektor Pracy.

Prace nad nowymi przepisami trwały ponad pół roku. Najszerzej dyskutowanym było nowe uprawnienie Inspekcji Pracy przekształcania umów cywilnoprawnych w umowy o pracę.

– Sama debata nad nowymi przepisami spowodowała więcej dobrego niż niejeden twardy zapis ustawowy – zauważa szef inspekcji. – To dzięki niej hasło Państwowa Inspekcja Pracy stało się trzecim najpopularniejszym zwrotem wpisywanym w wyszukiwarki internetowe. Nasza instytucja zaistniała w świadomości społecznej i już teraz notujemy lawinowy wzrost liczby napływających do nas skarg zawierających zgłoszenia nieprawidłowości dotyczących zatrudnienia. Wiele osób zrozumiało, że warto zadbać o swoje prawa i mają w tym najlepszego sojusznika, jakim jest Państwowa Inspekcja Pracy.

Zanim inspektor czy inspektorka pracy będą mogli wydać decyzję przekształcającą kontrakt, zmiany przewidziane w noweli stawiają na dialog między stronami kontraktu. Jeśli uzgodnią warunki zatrudnienia na etacie i samodzielnie zmienią nieprawidłowo zawarty kontrakt cywilnoprawny, nie będzie już potrzeby interweniowania w tej sprawie.

– Uważam, że większość tego typu spraw zakończy się już na tym etapie postępowania – przewiduje Marcin Stanecki, Główny Inspektor Pracy. – To będzie najlepsze rozwiązanie, bo będzie oznaczało polubowne zakończenie sporu co do charakteru zatrudnienia. Jeśli jednak nie dojdzie do porozumienia i zostanie wydana decyzja przekształcająca, to każda ze stron zawsze będzie mogła odwołać się od niej do sądu pracy. W takim przypadku przepisy przewidują wiele rozwiązań przyspieszających wydanie rozstrzygnięcia przez sąd. Bardzo liczę na to, że sądy szybko ustalą wtedy wyraźną granicę pomiędzy kontraktami cywilnoprawnymi a zatrudnieniem na etacie. W takiej sytuacji wydawanie decyzji przekształceniowych przez Inspekcję Pracy będzie tylko formalnością.

Całkowitą nowością będzie uprawnienie i obowiązek Państwowej Inspekcji Pracy wydawania, na wniosek zainteresowanego, interpretacji indywidualnych. Są one odpowiedzią na postulaty przedsiębiorców, którzy w ten sposób będą mogli uzyskać wiążące stanowisko, jakie warunki zatrudnienia podlegają pod kodeks pracy, a jakie mogą być regulowane przez kodeks cywilny.

– Zakładam, że nasza interpretacja może potwierdzić, że dany kontrakt został zawarty i jest realizowany prawidłowo, bo naszym celem nie jest likwidacja umów cywilnoprawnych. Po zmianach nadal będzie obowiązywała swoboda zawierania takich umów. Jeśli jednak interpretacja, na podstawie podanych okoliczności, potwierdzi, że kontrakt jest ukrytym etatem i ma do niego zastosowanie kodeks pracy, będzie to sygnał wskazujący na konieczność dostosowania tej umowy do obowiązującego prawa – wyjaśnia Główny Inspektor Pracy.

Zmianą jakościową są regulacje dotyczące analityki i wymiany danych z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych i Krajową Administracją Skarbową. Jak stwierdził Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki, to one realnie przenoszą inspekcję pracy w XXI wiek. Ta współpraca to nie tylko dostęp do aktualnych baz danych, ale przede wszystkim analityka zagrożeń.

– Nowa analiza ryzyka wskaże nam, na podstawie danych z ZUS i KAS, podmioty, w których z dużym prawdopodobieństwem dochodzi do naruszeń przepisów – konkluduje Stanecki.

Nowe przepisy trafią teraz do podpisu Prezydenta RP.