– Dzieci i młodzież to wyjątkowa grupa pracowników. Ich prawa muszą być chronione w sposób szczególny, aby zapewnić im bezpieczny rozwój oraz pełne korzystanie z możliwości nauki i wypoczynku – podkreśla Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki.
Państwowa Inspekcja Pracy od lat pełni kluczową rolę w ochronie dzieci zatrudnianych poniżej 16. roku życia. Realizuje działania mające na celu zapobieganie nielegalnemu zatrudnieniu, zapewnienie odpowiednich warunków pracy oraz edukację pracodawców i młodych pracowników.
W 2025 r. wydano 1549 zezwoleń na pracę dzieci oraz 1 decyzję odmawiającą wydania takiego zezwolenia. Jednocześnie inspektorzy pracy przeprowadzili ze wskazanego zakresu tematycznego 159 kontroli w firmach zatrudniających łącznie blisko pięć tysięcy osób.
Co mówią przepisy
Zgodnie z regulacją zawartą w art. 190 Kodeksu pracy młodocianym jest osoba, która ukończyła 15 lat, a nie przekroczyła 18 lat. Młodocianemu może zostać powierzona praca według norm określonych w dziale IX Kodeksu pracy. Przepis art. 191 § 1 wskazuje, iż co do zasady wolno zatrudniać tylko tych młodocianych, którzy:
- ukończyli co najmniej ośmioletnią szkołę podstawową;
- przedstawią świadectwo lekarskie stwierdzające, że praca danego rodzaju nie zagraża ich zdrowiu.
Zabronione jest zatrudnianie osób, które nie ukończyły 15 lat. Przepisy przewidują jednak wyjątki od tej reguły – w szczególnych okolicznościach i przy spełnieniu określonych warunków dopuszczalne jest zatrudnianie osób, które nie spełniają wskazanego kryterium wieku.
Przy spełnieniu określonych wymogów można zatrudniać w celu przygotowania zawodowego w formie przyuczenia do wykonywania określonej pracy:
- osoby niemające 15 lat, które nie ukończyły ośmioletniej szkoły podstawowej oraz
- osoby, które ukończyły 15 lat, jednak nie ukończyły ośmioletniej szkoły podstawowej.
Niezbędne jest jednak w tym zakresie (i wspólne dla obu wskazanych przypadków) uzyskanie pozytywnej opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej oraz uzyskanie zezwolenia dyrektora ośmioletniej szkoły podstawowej, w której obwodzie mieszka zatrudniania osoba, na spełnienie obowiązku szkolnego poza szkołą.
Praca taka może nastąpić wyłącznie przy akceptacji przedstawiciela ustawowego lub opiekuna prawnego dziecka. Ponadto osoba, która nie ukończyła ośmioletniej szkoły podstawowej, musi legitymować się potwierdzeniem przyjęcia do oddziału przysposabiającego do pracy utworzonego w ośmioletniej szkole podstawowej.
Poza zatrudnieniem na warunkach dla pracowników młodocianych dziecko do ukończenia przez nie 16. roku życia może wykonywać pracę lub inne zajęcia zarobkowe na podstawie art. 3045 k.p. Praca dziecka w takim przypadku jest dozwolona wyłącznie na rzecz ograniczonej liczby podmiotów, a mianowicie na rzecz takich osób i jednostek, które prowadzą działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową. Wymaga również uzyskania uprzedniej zgody przedstawiciela ustawowego lub opiekuna dziecka, a także zezwolenia właściwego inspektora pracy.
Wniosek o wydanie zezwolenia składa podmiot prowadzący działalność kulturalną, artystyczną, sportową lub reklamową wraz z wymaganymi dokumentami – pisemną zgodą przedstawiciela ustawowego lub opiekuna dziecka, opinią poradni psychologiczno-pedagogicznej o braku przeciwwskazań do wykonywania przez dziecko pracy lub innych zajęć zarobkowych, orzeczeniem lekarza stwierdzającym brak przeciwwskazań do wykonywania przez dziecko pracy lub innych zajęć zarobkowych oraz opinią dyrektora szkoły, do której dziecko uczęszcza, dotyczącą możliwości wypełniania przez nie obowiązku szkolnego w czasie wykonywania pracy lub innych zajęć zarobkowych.
Wydanie zezwolenia lub odmowa jego wydania następuje w formie decyzji administracyjnej, od której przysługuje prawo wniesienia odwołania do okręgowego inspektora pracy. Zezwolenie powinno zawierać w szczególności: dane osobowe dziecka i jego przedstawiciela ustawowego lub opiekuna, oznaczenie podmiotu składającego wniosek, określenie rodzaju pracy lub innych zajęć zarobkowych, które może wykonywać dziecko, określenie dopuszczalnego okresu wykonywania przez dziecko pracy lub innych zajęć zarobkowych, określenie dopuszczalnego dobowego wymiaru czasu pracy lub innych zajęć zarobkowych, inne niezbędne ustalenia wymagane ze względu na dobro dziecka lub rodzaj, charakter albo warunki wykonywania pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dziecko.
Rola Państwowej Inspekcji Pracy
– Naszą rolą jest kontrolowanie prawidłowości zatrudniania tych bardzo młodych ludzi – podkreśla Główny Inspektor Pracy. – Sprawdzamy, czy ich prawa są przestrzegane, czy są bezpieczni podczas wykonywania pracy.
Podczas kontroli inspektorzy pracy weryfikują zagadnienia z zakresu prawnej ochrony pracy – w tym przestrzeganie przepisów dotyczących zasad zatrudniania młodocianych oraz osób niemających 15 lat w zakresie m.in. prowadzenia ewidencji pracowników młodocianych, zawierania umów o pracę w celu przygotowania zawodowego, wynagradzania, czasu pracy, udzielania urlopów wypoczynkowych, ewidencji czasu pracy przy pracach wzbronionych, a dozwolonych w celu odbycia przygotowania zawodowego, stosowanie się do przepisów przy zatrudnianiu młodocianych w innym celu niż przygotowanie zawodowe oraz zezwolenia na pracę zarobkową dzieci do lat 16. Sprawdzane jest również bezpieczeństwo i higieny pracy – opracowanie oceny ryzyka zawodowego przy wykonywaniu określonej pracy, udzielanie informacji o ryzyku zawodowym oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami, kierowanie młodocianych na badania lekarskie, przeprowadzanie szkoleń w zakresie bhp, prowadzenie wykazów związanych z zatrudnianiem pracowników młodocianych.
Sprawdzeniu podlega również stosowanie zasad szczególnej ochrony zdrowia młodocianych zatrudnianych przy niektórych rodzajach prac wzbronionych w celu odbycia przygotowania zawodowego.
– Nasze kontrole mają charakter planowany i w takim przypadku przeprowadzane są w szczególności w małych i średnich podmiotach, ale szereg z nich to działania reaktywne, czyli podejmowane z mocy prawa na podstawie wpływających do urzędu informacji o nieprawidłowościach – dodaje szef Inspekcji.
Zagadnienia poruszone w składanych skargach dotyczą w szczególności: zatrudniania pracowników bez zgody przedstawiciela ustawowego, bez pozytywnej opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej, bez zaświadczenia lekarskiego potwierdzającego, że dana praca nie zagraża zdrowiu pracowników, zatrudniania w innym celu niż nauka zawodu.
– Na szczęście tych skarg nie wpływa do nas dużo. Co do zasady pracodawcy są świadomi ciążących na nich dodatkowych obowiązków i konieczności zapewnienia małoletnim pracownikom szczególnej ochrony podczas wykonywania przez nich pracy – konkluduje Marcin Stanecki.
Najnowsze liczby
W 2025 r. do okręgowych inspektoratów pracy wpłynęło 2128 wniosków o wydanie zezwolenia na wykonywanie pracy lub innych zajęć zarobkowych przez dziecko do ukończenia przez nie 16. roku życia.
Podobnie jak w latach ubiegłych większość wniosków dotyczyła zamiaru zatrudniania dzieci podczas prób i występów w przedstawieniach teatralnych i operowych, udziału w filmach i reklamach oraz sesjach fotograficznych, sporadycznie wnioskowano o zezwolenia na działalność sportową.
W 2025 r. 1331 wniosków dotyczyło działalności kulturalnej, 686 – działalności artystycznej, 107 – działalności reklamowej oraz 4 wnioski – działalności sportowej.
W sumie wydano 1549 zezwoleń na pracę dzieci oraz 1 decyzję odmawiającą wydania zezwolenia (578 wniosków, które wpłynęły w 2025 roku, na dzień sporządzania informacji nie zostało jeszcze rozpatrzonych z uwagi na termin wpłynięcia wniosku bądź konieczność uzupełnienia wniosku), w 2024 r. – 2720 zezwoleń, natomiast w 2023 r. – 2718 zezwoleń.
Przy wydawaniu przedmiotowych decyzji inspektorzy pracy zobowiązywali wnioskodawców np. do zapewnienia opieki osoby dorosłej nad dziećmi podczas prób i spektakli czy przestrzegania dopuszczalnego (określonego w wydanej decyzji) dobowego wymiaru czasu pracy dziecka.
W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili ze wskazanego zakresu tematycznego 159 kontroli w 73 podmiotach, zatrudniających łącznie 4880 osób, w tym 3049 w ramach stosunku pracy.
Wyniki kontroli
W wyniku kontroli przeprowadzonych w 2025 r. do pracodawców skierowano 11 wniosków w wystąpieniu i wydano dwie decyzje.
W dziewięciu przypadkach inspektorzy pracy zastosowali wobec pracodawców lub osób ich reprezentujących odpowiedzialność wykroczeniową (nałożono 4 kary grzywny w postaci mandatu karnego w łącznej wysokości 5300 zł, skierowano 1 wniosek do sądu o ukaranie i zastosowano 4 środki wychowawcze).
W 2023 r. do pracodawców skierowano 8 wniosków i 3 decyzje, w stosunku do 3 pracodawców zastosowano odpowiedzialność wykroczeniową, zaś w 2024 r. skierowano 7 wniosków oraz 3 decyzje, wobec 4 pracodawców zastosowano odpowiedzialność wykroczeniową.
Porady i prewencja
Działalność poradnicza Państwowej Inspekcji Pracy stanowi istotny element systemu ochrony prawa pracy, adresowany do pracodawców, pracowników i innych podmiotów funkcjonujących na rynku pracy. W 2025 r. udzielono 3500 porad prawnych z zakresu zatrudniania pracowników młodocianych oraz powierzania dzieciom pracy i innych zajęć zarobkowych.
Na szczególną uwagę zasługuje kampania informacyjno-edukacyjna „Legitna praca”, skierowana do młodych pracowników (14-24 lata), której ostatni etap został zrealizowany w 2024 r. Celem tej kampanii było przede wszystkim upowszechnianie wiedzy o przepisach prawa pracy dotyczących zatrudniania, kształtowanie świadomości zagrożeń zawodowych występujących w środowisku pracy, a także informowanie o możliwościach skorzystania z pomocy merytorycznej udzielanej przez Państwową Inspekcję Pracy przy eliminowaniu nieprawidłowości w zatrudnieniu.
– Naszym priorytetem jest dbanie o to, aby praca młodych pracowników przebiegała w bezpiecznych warunkach, zgodnie z prawem oraz nie zagrażała ich zdrowiu, rozwojowi i obowiązkowi szkolnemu – podkreśla Główny Inspektor Pracy Marcin Stanecki.
